Việt Nam có chìa khóa vàng cho vấn đề dân số già, khi tốc độ già hóa nhanh hơn nhiều nước; chuyên gia cho rằng tình thân cộng đồng là yếu tố giúp thích ứng.

Việt Nam có chìa khóa vàng trong cuộc đua già hóa

Theo chuyên gia lão khoa Đại học Vechta (Đức) – Ông Christopher Gnadt, Việt Nam có tốc độ già hóa dân số nhanh hơn Đức. Nếu Đức cần gần 50 năm để tăng tỷ lệ người cao tuổi từ 7% lên 14%, thì Việt Nam chỉ mất khoảng 13 năm.

Tính đến năm 2024, cả nước có hơn 14,2 triệu người trên 60 tuổi; chiếm 14% dân số, và dự kiến sẽ chính thức bước vào nhóm quốc gia dân số già từ năm 2036.

Tỷ suất sinh giảm mạnh đang khiến quá trình này tăng tốc. Hiện mức sinh trung bình chỉ 1,67 con/phụ nữ, trong khi TP.HCM giảm còn 1,39 – Tương đương với Đức (1,35) và Nhật Bản (1,2).

“Việt Nam đang đối mặt với nguy cơ già trước khi giàu, tạo áp lực lớn lên hệ thống an sinh; chăm sóc và nhân lực”, ông Gnadt nhận định sau nhiều tháng nghiên cứu tại Việt Nam.

Già hóa dân số và thách thức của gia đình Việt

Chuyên gia Đức cho rằng hiện đại hóa đã khiến cấu trúc gia đình Việt Nam thay đổi nhanh chóng. Truyền thống “con chăm cha mẹ” dần phai nhạt khi các thế hệ sống xa nhau; đặc biệt tại đô thị.

Hiện tượng “thẳng đứng hóa” – Người cao tuổi sống trong chung cư cao tầng, tách biệt với cộng đồng – Khiến họ dễ cô đơn; cảm thấy bị bỏ lại. “Cuộc khủng hoảng chăm sóc đang dần hiện rõ”; ông nói.

Ông Takanori Hisaoka, giám đốc Tổ chức Phúc lợi Xã hội Kiramekikai (Nhật Bản), cũng chỉ ra hai thách thức chính của Việt Nam: dân số già trước khi giàu và sợi dây liên kết giữa các thế hệ ngày càng lỏng lẻo.

Việt Nam có chìa khóa vàng cho vấn đề dân số già
Một cơ sở dưỡng lão ở Xuân Mai, Hà Nội được chuyên gia Takanori Hisaoka tư vấn chuyển giao công nghệ chăm sóc người cao tuổi và đào tạo nhân viên chăm sóc. Trong hình, người cao tuổi đang dùng bữa trưa, tháng 8/2024 (Ảnh: VnExpress)

Theo ông, mạng lưới dưỡng lão tại Việt Nam còn mỏng; sự phối hợp giữa y tế và chăm sóc dài hạn chưa chặt chẽ. Các dịch vụ như chăm sóc người sa sút trí tuệ gần như chưa phát triển; trong khi nhân lực chăm sóc vẫn thiếu và thiếu chuyên nghiệp.

Việt Nam có chìa khóa vàng từ sức mạnh cộng đồng

Dù vậy, cả hai chuyên gia Đức và Nhật đều nhìn thấy điểm sáng từ văn hóa Việt Nam. “Việt Nam vẫn giữ được điều mà nhiều quốc gia phát triển đã đánh mất: tình làng nghĩa xóm; sự gắn kết giữa các thế hệ,” ông Gnadt nói.

Nếu biết khai thác đúng, đây sẽ là “chìa khóa vàng” giúp Việt Nam xây dựng hệ thống chăm sóc người cao tuổi hiệu quả; nhân văn và tiết kiệm.

Từ nền tảng đó; Việt Nam có thể học hỏi mô hình “lão hóa tại chỗ” của Đức – Giúp người già được sống tại nhà lâu nhất; với 80% người cao tuổi Đức được chăm sóc tại gia.

Ông Takanori gợi ý thêm ba mô hình có thể áp dụng tại Việt Nam:

  • Chăm sóc cộng đồng đa chức năng: kết hợp dịch vụ ban ngày, lưu trú ngắn hạn và chăm sóc tại nhà trong khu dân cư.
  • Mô hình nhà nhóm: chăm sóc tập thể quy mô nhỏ, thân mật như một gia đình.
  • Sống độc lập có hỗ trợ: dành cho người cao tuổi khá giả; được giám sát y tế và dinh dưỡng 24/7.

Cả hai chuyên gia đều cho rằng Việt Nam cần đầu tư sớm vào đào tạo nhân viên chăm sóc; cải thiện điều kiện làm việc và song song phát triển dịch vụ hỗ trợ tại nhà.

“Chăm sóc người cao tuổi là phép thử năng lực quản trị xã hội,” ông Gnadt kết luận. “Nếu đầu tư sớm và đúng hướng, già hóa dân số có thể trở thành cơ hội nâng cao chất lượng sống và thúc đẩy phát triển kinh tế; thay vì là gánh nặng

Theo: VnExpress