Nhiều phác đồ điều trị ung thư hiện có giá từ hàng trăm triệu đến hơn một tỷ đồng mỗi liệu trình, trong bối cảnh thuốc đích và thuốc miễn dịch ngày càng phổ biến. Nghịch lý là thuốc càng hiệu quả, kéo dài sự sống cho bệnh nhân, thì gánh nặng tài chính lên quỹ bảo hiểm y tế (BHYT) và từng gia đình càng lớn.

Tại một hội thảo về phòng chống ung thư mới đây, bà Nguyễn Thị Thu Hằng, Phó giám đốc Bảo hiểm xã hội TP HCM, cho biết một liệu trình Trastuzumab (Herceptin) điều trị ung thư vú HER2 dương tính kéo dài một năm tốn khoảng 800-900 triệu đồng tiền thuốc, chưa tính xét nghiệm và theo dõi.

Với Pembrolizumab (Keytruda) – thuốc miễn dịch dùng cho nhiều loại ung thư như phổi, dạ dày, cổ tử cung – mỗi lọ giá hơn 60 triệu đồng, một chu kỳ điều trị có thể cần hai lọ và kéo dài một đến hai năm, tổng chi phí vượt một tỷ đồng. Riêng nhóm thuốc điều trị đích đang chiếm khoảng 2.000 tỷ đồng mỗi năm trong tổng chi ung thư của BHYT tại TP HCM. Năm 2025, thành phố chi gần 5.000 tỷ đồng cho điều trị ung thư, tương đương 17% tổng chi khám chữa bệnh BHYT toàn thành phố.

Vì sao thuốc ung thư ngày càng đắt

Sự xuất hiện của thuốc điều trị đích, thuốc miễn dịch và thuốc sinh học trong vài năm gần đây đã thay đổi cách điều trị ung thư. Khác hóa trị truyền thống tấn công cả tế bào lành, các thuốc này nhắm trúng đích tế bào ung thư qua cơ chế phân tử đặc hiệu, giúp bệnh nhân giảm tác dụng phụ và sống lâu hơn.

Đổi lại là chi phí bào chế và nghiên cứu rất lớn, đẩy giá thuốc lên cao. BHYT hiện chi trả 30-70% tùy hoạt chất cho một số thuốc đích như Bevacizumab, Trastuzumab, Rituximab, Imatinib, Cetuximab, phần còn lại người bệnh tự đóng.

Vấn đề là nhiều thuốc mới đã dùng phổ biến ở các nước phát triển 5-10 năm nhưng chưa được đưa vào danh mục BHYT Việt Nam. Bộ Y tế cho biết danh mục hiện hành theo Thông tư 20/2022 mới có 76 hoạt chất thuộc nhóm điều trị ung thư và điều hòa miễn dịch trong tổng số 1.037 hoạt chất được chi trả.

Thuốc ung thư ngày càng đắt, nhiều loại có giá đến hàng tỷ đồng, tạo áp lực lớn cho người bệnh và hệ thống y tế. Tìm hiểu nguyên nhân.
Nhân viên y tế điều trị cho bệnh nhân ung thư tại một bệnh viện ở TP HCM. (Ảnh minh họa: MUC)

Cuộc đua giữa tốc độ tăng bệnh và ngân sách quỹ

Nghịch lý lớn nhất nằm ở tốc độ: số ca ung thư tại TP HCM tăng khoảng 12% mỗi năm, từ 337.000 người năm 2024 lên 378.000 người năm 2025, nhưng nguồn thu BHYT lại tăng chậm hơn nhiều vì mức đóng phổ biến chỉ 4,5-6% lương. Hệ quả, TP HCM đã chi vượt dự toán khám chữa bệnh BHYT hơn 1.000 tỷ đồng trong năm qua.

Ở cấp quốc gia, áp lực còn lớn hơn. Ông Nguyễn Tất Thao, Giám đốc Trung tâm Kiểm soát thanh toán BHXH, BHYT (BHXH Việt Nam), cho biết chi khám chữa bệnh BHYT quý I/2026 đã đạt khoảng 38.642 tỷ đồng, tăng 8,5% so với cùng kỳ, trong khi riêng nhóm thuốc ung thư và điều hòa miễn dịch ngốn gần 9.600 tỷ đồng năm 2025.

Nếu quy đổi, 60 triệu đồng cho một lọ Keytruda tương đương khoảng 4-5 tháng lương công nhân, còn liệu trình Herceptin cả năm gần bằng giá một căn hộ nhỏ ở tỉnh. Không ít bệnh nhân, như trường hợp chị Hoàng Thị Tr. ở Ninh Bình đang điều trị ung thư vú, mỗi tháng vẫn phải tự bỏ thêm khoảng 50 triệu đồng dù BHYT đã thanh toán một phần – con số vượt xa thu nhập trung bình của phần lớn hộ gia đình Việt Nam.

Trước sức ép này, Bộ Y tế đang sửa Thông tư 20/2022, dự kiến bổ sung 84 thuốc mới vào danh mục BHYT, trong đó 30 thuốc thuộc nhóm điều trị ung thư, dự kiến ban hành trong năm 2026.

Nguyễn Lan (tổng hợp)

Từ Khóa: