Thuế thu nhập cá nhân quá cao không chỉ bào mòn thu nhập mà còn làm suy giảm động lực làm việc, khiến nhiều người trẻ chùn bước trước nỗ lực, đầu tư cá nhân và những lựa chọn dài hạn trong sự nghiệp.

Thuế thu nhập cá nhân quá cao khiến phần thưởng không còn trọn vẹn

Vừa được tăng lương thêm 5 triệu đồng mỗi tháng, kỹ sư Nam Anh (35 tuổi, Hà Nội) lại cảm thấy chưng hửng khi gần 2 triệu đồng bị trừ vào khoản thuế thu nhập cá nhân (TNCN).
“Cứ tưởng được thưởng cho những tháng ngày nỗ lực. Nhưng nhìn lại bảng lương, tôi chỉ còn thấy một con số lạnh lùng. Thực nhận tăng chẳng đáng bao nhiêu”, anh nói.

Với thu nhập sau thuế khoảng 80 triệu đồng mỗi tháng, Nam Anh rơi vào nhóm chịu mức thuế TNCN cao nhất – 35% cho phần thu nhập vượt ngưỡng quy định. Cảm giác nỗ lực để rồi phải “nộp lại” phần đáng kể công sức khiến anh dần chán nản.

Người giỏi chọn đi chậm, không phải vì lười mà vì… né thuế

Chị Bảo Ngọc (45 tuổi); từng là quản lý cấp cao trong ngành marketing, từng bước ra khỏi văn phòng lúc nửa đêm; ăn vội bữa tối rồi tiếp tục làm đến 2-3 giờ sáng. Mức lương cao là phần thưởng, nhưng thuế cũng ngốn đi gần 1/3 thu nhập.

“Thu nhập tăng 10 đồng, thì mất 3,5 đồng tiền thuế. Vậy có đáng để đánh đổi sức khỏe và thời gian sống không?”, chị chia sẻ.

Từ năm 2020; chị quyết định làm freelancer, kiểm soát thu nhập khoảng 1,2 tỷ đồng/năm để không bị đánh thuế kịch trần. Kèm theo đó là thói quen tiêu dùng tiết kiệm; hành vi sống chậm và ít tiêu pha hơn trước rất nhiều.

Sự thay đổi của chị Ngọc là một minh họa sinh động cho hệ quả của một hệ thống thuế chưa được điều chỉnh theo thực tiễn. Khi “làm nhiều bị thiệt”; người giỏi buộc phải làm ít – và xã hội là bên chịu thiệt hại lâu dài.

Người giỏi chọn đi chậm, không phải vì lười mà vì… né thuế (Ảnh: internet)

Thuế thu nhập cá nhân quá cao – Biểu thuế cũ, cuộc sống mới

Biểu thuế thu nhập cá nhân hiện hành tại Việt Nam được áp dụng từ năm 2009. Theo đó, thu nhập trên 80 triệu đồng/tháng bị đánh thuế phần vượt ngưỡng với mức 35%. Dù đời sống đã thay đổi đáng kể sau 16 năm – giá cả leo thang, chi phí sinh hoạt tăng; thu nhập phổ biến hơn – mức trần thuế vẫn giữ nguyên.

Điều đáng nói là trong khi thuế thu nhập doanh nghiệp (TNDN) được điều chỉnh giảm từ 32% xuống 20%, thậm chí còn 15% cho doanh nghiệp nhỏ và vừa thì thuế TNCN vẫn đứng yên. Điều này tạo ra cảm giác bất công khi người lao động – vốn không có khả năng “lách luật” – lại gánh thuế nhiều hơn hộ kinh doanh tự do.

Thuế cao nhưng phúc lợi chưa tương xứng

So sánh với quốc tế, nhiều nước phát triển cũng áp thuế TNCN 35–45%. Tuy nhiên, những quốc gia này thường có GDP bình quân đầu người từ 40.000–80.000 USD/năm; kèm theo hệ thống an sinh xã hội toàn diện: y tế miễn phí, giáo dục công lập chất lượng, nhà ở hỗ trợ.

Ngược lại Việt Nam có GDP bình quân đầu người khoảng 4.300 USD nhưng mức thuế kịch trần lại tương đương với các nước giàu. Trong khi đó, người dân vẫn phải tự lo phần lớn chi phí giáo dục, y tế và nhà ở.

“Việc duy trì thuế thu nhập cá nhân quá cao trong khi mức sống chưa tương ứng là nghịch lý; làm xói mòn cả động lực phấn đấu và niềm tin của người lao động”, TS Nguyễn Ngọc Tú; nguyên Vụ trưởng Tổ chức (Tổng cục Thuế) nhận định.

Thuế thu nhập cá nhân quá cao – Biểu thuế cũ, cuộc sống mới (Ảnh: internet)

Bài học quốc tế: Đánh thuế quá mức tạo ra lớp người “không thể giàu”

Tại Anh; những người có thu nhập trên 100.000 bảng Anh/năm rơi vào lớp HENRY (High Earner Not Rich Yet) – kiếm nhiều nhưng không thể giàu vì thuế cao và mất phúc lợi. Số liệu năm 2022 cho thấy; hơn 10.000 người đã chủ động dừng thu nhập ở mức dưới 100.000 bảng để né thuế.

Tờ The Economist từng cảnh báo: việc bác sĩ giảm giờ làm để không vượt ngưỡng thuế là quyết định tài chính hợp lý cho cá nhân, nhưng khiến hàng nghìn bệnh nhân phải chờ đợi.

Tại Việt Nam, hiện tượng này cũng bắt đầu rõ rệt trong giới chuyên gia công nghệ, tài chính; sáng tạo – những người có khả năng kiếm nhiều nhưng ngày càng lựa chọn sống chậm, sống đủ thay vì “lao đầu vào thuế”.

Thuế thu nhập cá nhân quá cao cần được điều chỉnh

Bộ Tài chính hiện đang nghiên cứu cải cách biểu thuế trong giai đoạn 2026–2030 với hai phương án: giảm số bậc và nới rộng khoảng thu nhập. Tuy nhiên, mức trần 35% nhiều khả năng vẫn được giữ nguyên.
Nhiều chuyên gia kiến nghị mạnh mẽ hơn: Hạ trần thuế xuống 20–25%, phù hợp với thu nhập và mức sống hiện nay.

Tăng mức giảm trừ gia cảnh theo sát lạm phát và chi phí thực tế

Mở rộng khoảng cách giữa các bậc thuế để tránh tình trạng “vượt ngưỡng một chút mất thuế cả mảng lớn”.
Theo luật sư Nguyễn Văn Được, giảm thuế không có nghĩa giảm ngân sách. Khi người lao động có động lực làm việc, tiêu dùng và đầu tư; tổng nguồn thu có thể còn tăng bền vững hơn.

Khi thuế không chỉ là nghĩa vụ, mà là sẻ chia

Anh Thái Đào – lãnh đạo cấp cao một tập đoàn dệt may – hơn 10 năm nay đóng đều đặn hơn 1 tỷ đồng thuế TNCN mỗi năm. “Đó là nghĩa vụ công dân”, anh nói.

Tuy nhiên, bước ngoặt đến từ đầu năm nay khi Nhà nước miễn học phí;hỗ trợ tiền ăn cho học sinh bán trú, chuẩn bị miễn giảm viện phí cho người nghèo. “Lần đầu tiên, tôi thấy tiền thuế mình đóng biến thành điều gì đó có thật: lớp học;bữa ăngiường bệnh”, anh xúc động.

Thuế công bằng là thuế tạo động lự

Một hệ thống thuế tốt không phải là hệ thống thu nhiề;, mà là hệ thống khiến người dân muốn nộp thuế – vì thấy công sức của họ được trân trọng; và đồng tiền họ đóng góp trở thành giá trị chung cho xã hội.

Thuế thu nhập cá nhân quá cao; nếu tiếp tục duy trì mà không điều chỉnh theo thực tiễn, sẽ không chỉ bào mòn thu nhập; mà còn làm hao mòn cả ý chí lao động và khát vọng vươn lên – vốn là động cơ cốt lõi của

Nguồn: vnexpress