Rượu AVeat là thức uống truyền thống của người Pa Kô ở Quảng Trị, được nấu từ vỏ cây kreaihs, chuối mật hoặc mật mía. Dịp Tết, rượu AVeat trở thành biểu tượng hiếu khách, gắn kết cộng đồng và gìn giữ phong tục núi rừng.

Rượu AVeat và bí quyết từ vỏ cây kreaihs

Mỗi độ xuân về, khi núi rừng Trường Sơn khoác lên mình màu xanh non của chồi lộc; bản làng người Pa Kô ở xã Tà Rụt; tỉnh Quảng Trị lại rộn ràng chuẩn bị đón Tết cổ truyền. Trong không gian bếp lửa ấm nồng, những nồi nước nấu từ vỏ cây rừng âm thầm tỏa hương; báo hiệu mùa đoàn tụ đang đến gần.

Gia đình ông Hồ Văn Phinh ở thôn Tà Rụt 3 nhiều năm nay vẫn duy trì thói quen nấu rượu AVeat mỗi dịp năm mới. Nguyên liệu chính là vỏ cây kreaihs – một loại cây rừng thân lớn; mọc hoang dã ở những khu rừng sâu. Theo kinh nghiệm của người dân, thời điểm thích hợp nhất để lấy vỏ là mùa hè; khi dưỡng chất tập trung nhiều ở phần thân, giúp rượu sau này đậm vị và thơm hơn.

Việc khai thác cũng tuân theo nguyên tắc riêng: mỗi cây chỉ lấy một phần vỏ nhỏ để cây tiếp tục sinh trưởng. Tuy nhiên; nguồn cây kreaihs ngày càng khan hiếm; người đi rừng phải lặn lội nhiều giờ; thậm chí cả ngày mới tìm được nguyên liệu đạt chuẩn. Sau khi mang về, vỏ được rửa sạch và treo gác bếp để hong khô tự nhiên, chờ đến Tết mới đem xuống chế biến.

Rượu AVeat trong nghi thức đãi khách ngày xuân

Không chỉ là thức uống, rượu AVeat còn mang ý nghĩa nghi lễ trong đời sống tinh thần của người Pa Kô. Trong mâm cỗ Tết bên nhà sàn; bên cạnh cơm nếp dẻo thơm, thịt nướng; rau rừng, bao giờ cũng có chum rượu đặt trang trọng giữa nhà.

Khi khách đến chúc năm mới, gia chủ rót chén rượu AVeat đầu tiên như lời chào thân tình. Chén rượu được trao bằng hai tay, thể hiện sự kính trọng và mến khách. Hương vị của AVeat khá đặc biệt: vị chát nhẹ và hơi đắng lúc đầu; sau đó dịu dần thành hậu ngọt nơi cổ họng. Nồng độ không cao nên cả nam lẫn nữ đều có thể thưởng thức.

Với người Pa Kô, uống rượu ngày Tết không nhằm mục đích say sưa. Đó là khoảnh khắc quây quần; cùng nâng chén chúc nhau sức khỏe, cầu mùa rẫy bội thu, gia đình êm ấm. Rượu vì thế trở thành sợi dây kết nối cộng đồng, gắn bó tình làng nghĩa xóm giữa đại ngàn.

Rượu AVeat – Thức uống từ vỏ cây rừng
Rượu AVeat – Hành trình gìn giữ bản sắc Pa Kô. (Ảnh: Chụp màn hình báo Dân trí)

Rượu AVeat và quy trình ủ men truyền thống

Quy trình tạo nên rượu AVeat đòi hỏi sự kiên nhẫn và kinh nghiệm. Vỏ cây kreaihs sau khi sơ chế được nấu cùng chuối mật mốc chín hoặc mật mía. Hỗn hợp này được đun nhiều giờ trên bếp củi. Khi nước chuyển sang màu nâu cánh gián và tỏa mùi thơm đặc trưng, người nấu mới nhấc xuống.

Theo những người có kinh nghiệm lâu năm, thời gian đun ảnh hưởng trực tiếp đến hương vị. Nấu càng lâu; hoạt chất từ vỏ cây tiết ra càng nhiều, tạo độ đậm và màu sắc đặc trưng cho rượu. Sau khi để nguội; hỗn hợp được cho vào chum sành hoặc bình thủy tinh;đậy kín và ủ khoảng một tuần để lên men tự nhiên.

Thành phẩm là thứ rượu có màu nâu đỏ, trong ánh lửa bập bùng càng thêm óng ánh. Người Pa Kô tin rằng AVeat tốt cho đường ruột và có tác dụng bồi bổ cơ thể nếu sử dụng chừng mực. Dù vậy; chính quyền địa phương vẫn thường xuyên tuyên truyền bà con uống có kiểm soát; giữ nét đẹp văn hóa mà không ảnh hưởng đến sức khỏe.

Rượu AVeat – Hành trình gìn giữ bản sắc Pa Kô

Theo các bậc cao niên trong vùng; trước khi biết ủ men thành rượu như ngày nay, người Pa Kô chỉ phơi khô vỏ kreaihs rồi nấu với nước mía để mời khách. Về sau, kinh nghiệm tích lũy qua nhiều thế hệ đã hoàn thiện phương pháp ủ; tạo nên hương vị đặc trưng riêng biệt.

Dù cuộc sống vùng cao còn không ít khó khăn, người dân Tà Rụt vẫn cố gắng duy trì tập tục nấu rượu AVeat mỗi độ xuân về. Đó không đơn thuần là một món đồ uống, mà là ký ức văn hóa, là lời nhắc nhở con cháu nhớ về cội nguồn và trân trọng rừng núi đã nuôi dưỡng mình.

Trong bối cảnh hiện đại hóa, nhiều giá trị truyền thống đứng trước nguy cơ mai một. Tuy nhiên, với người Pa Kô, chum rượu AVeat trong ngày Tết vẫn là biểu tượng của sự đoàn kết và lòng hiếu khách. Những chén rượu được rót ra không để thử thách tửu lượng, mà để sẻ chia niềm vui đầu năm.

Giữ được một thức uống truyền thống cũng đồng nghĩa với việc giữ được một phần hồn cốt văn hóa. Và giữa nhịp sống đổi thay, hương rượu AVeat vẫn lặng lẽ lan tỏa trong những căn nhà sàn; như mùi của rừng, của đất và của tình người nơi đại ngàn Trường Sơn.

Theo: Báo Dân trí

Từ Khóa: