Hà Nội – Sau khi cá thể rùa Hoàn Kiếm từng được xác nhận tại hồ Đồng Mô chết năm 2023, thông tin về khả năng còn một cá thể khác đang được các nhà khoa học tiếp tục tìm hiểu.

Ngày 22/9, Cổng thông tin điện tử Viện Hàn lâm Khoa học và Công nghệ Việt Nam đăng bài viết về Rafetus swinhoei, loài còn được gọi là Giải sin-hoi, rùa Hồ Gươm hay rùa Hoàn Kiếm. GS.TS Nguyễn Quảng Trường cho biết cần có thêm bằng chứng để xác thực thông tin hồ Đồng Mô vẫn còn một cá thể.

Rùa Hoàn Kiếm là loài rùa mai mềm cỡ lớn. Các nghiên cứu về hình thái và di truyền cho thấy những cá thể từng được ghi nhận tại Việt Nam và Trung Quốc đều thuộc loài Rafetus swinhoei.

Tại Việt Nam, loài rùa này từng xuất hiện trong các ghi nhận ở Phú Thọ, Hà Nội và Thanh Hóa. Tuy nhiên, theo Sách đỏ Việt Nam (2024), những khảo sát gần đây chưa tìm lại được loài tại phần lớn các địa điểm từng ghi nhận.

Sự chú ý hiện tập trung vào hồ Đồng Mô và hồ Xuân Khanh ở Hà Nội. Tại Đồng Mô, cá thể từng được ghi nhận đã có nhiều bằng chứng xác nhận, từ quan sát, hình ảnh đến ADN trong mẫu nước trước khi chết vào tháng 4/2023.

Sau đó, thông tin về một cá thể khác xuất hiện. Nhưng giữa một dấu hiệu và một kết luận vẫn còn một khoảng cách mà các nhà khoa học cần tiếp tục kiểm chứng.

Tìm kiếm một dấu vết rất nhỏ

Một trong những hướng có thể được sử dụng là phân tích ADN môi trường. Thay vì bắt rùa để lấy mẫu sinh phẩm, các nhà khoa học lấy nước ở những khu vực nghi ngờ có rùa rồi tìm dấu vết ADN còn lại trong môi trường.

Cách làm này hạn chế tác động trực tiếp đến động vật quý hiếm và khó quan sát. Dẫu vậy, phương pháp có chi phí tương đối cao; lượng ADN trong một mẫu nước cũng có thể không đủ để xét nghiệm.

Các nghiên cứu về Giải sin-hoi trước đây được thực hiện bằng nhiều phương pháp. Các nhà khoa học so sánh đặc điểm hình thái, nghiên cứu mẫu xương sọ và xương mai lưu giữ tại bảo tàng, đồng thời phân tích ADN.

Gần đây, eDNA cũng được áp dụng tại một số thủy vực miền Bắc để tìm dấu hiệu hiện diện của loài. Với hồ Đồng Mô, việc tiếp tục theo dõi và thu thập bằng chứng vẫn là bước cần thiết trước khi khẳng định có thêm một cá thể.

Mẫu bộ xương rùa được nghiên cứu để đối chiếu các đặc điểm hình thái với loài Giải sin-hoi (Ảnh minh họa: MUC)

Nếu điều đó được xác nhận, GS.TS Nguyễn Quảng Trường cho rằng đây sẽ là “tin vui và hy vọng rất lớn” đối với công tác bảo tồn. Một cá thể còn tồn tại cũng có thể mang lại nguồn gene cho nghiên cứu bảo tồn và nhân giống về sau.

Nhưng chờ đến lúc nhìn thấy con rùa mới bắt đầu bảo vệ thì có thể đã muộn. Sinh cảnh cần được giữ gìn từ trước, nhất là những khu vực kiếm ăn và bãi đẻ; nguồn nước, rác thải nhựa và các loài ngoại lai cũng cần được kiểm soát.

Người dân địa phương cần hạn chế những tác động bất lợi như đánh bắt cá bằng lưỡi câu, xả rác hoặc thả phóng sinh loài ngoại lai. Hiện Sở Nông nghiệp và Môi trường Hà Nội cùng Trung tâm Bảo tồn rùa châu Á đang theo dõi, giám sát hồ Đồng Mô để tìm thêm bằng chứng.

Về lâu dài, hồ Đồng Mô và hồ Xuân Khanh được định hướng bảo vệ rùa tại chỗ thông qua việc thành lập khu bảo tồn loài và sinh cảnh. Nếu tìm thấy cá thể mới, giới tính và tình trạng sức khỏe của nó sẽ cần được xác định để có cơ sở tính đến việc nhân giống.

Bùi Hà (tổng hợp) 

Từ Khóa: