Iran và Oman đã thống nhất tọa độ tuyến hàng hải mới qua Hormuz, nhưng kế hoạch mở lại eo biển chiến lược vẫn gặp trở ngại khi IRGC chưa đồng thuận.

Thứ trưởng Ngoại giao Iran Kazem Gharibabadi ngày 05/8 cho biết Tehran và Muscat đã thống nhất tọa độ cho tuyến hàng hải mới qua eo biển Hormuz sau hơn 3 tuần đàm phán. Tuy nhiên, ông lưu ý thỏa thuận song phương chưa đồng nghĩa hoạt động qua eo biển sẽ lập tức trở lại bình thường.

Bộ trưởng Tài chính Mỹ Scott Bessent cho rằng một thỏa thuận có thể đạt được ngay trong tuần. Ngoại trưởng Marco Rubio thận trọng hơn khi nói các cuộc đàm phán với Iran và Oman đã có tiến triển, nhưng chưa đi đến kết quả cuối cùng.

Trong khi đó, Wall Street Journal dẫn nguồn tin cho biết Vệ binh Cách mạng Hồi giáo Iran (IRGC), lực lượng kiểm soát thực tế vùng biển Hormuz, chưa đưa ra phản hồi chính thức về đề xuất mới nhất.

Thỏa thuận giữa Tehran và Muscat diễn ra trong bối cảnh căng thẳng tại Hormuz đã kéo dài nhiều tháng. Xung đột Mỹ – Israel – Iran bùng phát từ cuối tháng 2. Lệnh ngừng bắn đạt được vào giữa tháng 6 sau đó nhanh chóng đổ vỡ vì bất đồng về việc vận hành tuyến hàng hải chiến lược, trước khi giao tranh tái diễn từ tháng 7.

Trong quá trình thương lượng, Iran và Oman tập trung vào các vấn đề kỹ thuật như tọa độ luồng tàu và trung tâm điều phối chung. Tuy nhiên, Tehran còn đưa ra các yêu cầu khác, gồm thu phí tàu quá cảnh, dỡ bỏ phong tỏa hải quân và nới trừng phạt đối với xuất khẩu dầu.

Washington không chấp nhận những điều kiện này. Trước đó, Quốc hội Iran đã thông qua chủ trương thu phí tàu qua Hormuz, cho thấy phe cứng rắn tại Tehran muốn gia tăng quyền kiểm soát đối với tuyến hàng hải quan trọng này.

Cuộc đấu trong nội bộ Iran

Bất đồng về cách xử lý Hormuz cũng làm lộ rõ chia rẽ trong nội bộ Iran. Nhóm ngoại giao gồm Ngoại trưởng Abbas Araghchi và Chủ tịch Quốc hội Mohammad Bagher Ghalibaf muốn khép lại xung đột để giảm sức ép lên nền kinh tế đang kiệt quệ.

Tuy nhiên, những nỗ lực này vấp phải phản ứng từ phe bảo thủ. Tổng biên tập báo Kayhan ví thỏa thuận Hormuz như “mở đường thoát cho kẻ thù”. Một nghị sĩ Iran tuyên bố đang thu thập hồ sơ để luận tội ông Araghchi, cáo buộc Ngoại trưởng hành động vì sợ hãi và không trình quốc hội biểu quyết.

“Vệ binh Cách mạng đang quyết định cả chương trình nghị sự lẫn nhịp độ đàm phán”, Behnam Ben Taleblu, Giám đốc cấp cao chương trình Iran tại Quỹ Bảo vệ các nền Dân chủ (FDD), nhận định.

Theo ông, việc IRGC đe dọa leo thang nhằm tạo sức ép để Iran giành thêm nhượng bộ và khiến Tổng thống Donald Trump chịu bất lợi. Tuy nhiên, cách tiếp cận này cũng có thể làm gia tăng nguy cơ xung đột bùng phát trở lại.

Hormuz giữ vị trí quan trọng đối với thị trường năng lượng toàn cầu. Khi hoạt động tại đây bị đình trệ, nguồn cung tương đương khoảng một phần năm lượng dầu và khí hóa lỏng vận chuyển bằng đường biển trên thế giới bị ảnh hưởng. Eo biển rộng chưa đầy 40 km này là tuyến đi qua của khoảng một trong mỗi năm thùng dầu xuất khẩu bằng đường biển.

Iran từng đề xuất mức phí lên tới 2 triệu USD mỗi tàu, tương đương khoảng 50 tỷ đồng. Nếu được áp dụng, mức phí này có thể làm tăng đáng kể chi phí bảo hiểm hàng hải và gây sức ép lên giá dầu toàn cầu.

Giới phân tích tại Viện Nghiên cứu Chiến tranh (ISW) nhận định thỏa thuận đang được hình thành có thể giúp Iran tăng vai trò kiểm soát đối với tuyến hàng hải. Tuy nhiên, Washington vẫn không công nhận quyền thu phí hay chủ quyền thực tế của Tehran tại Hormuz.

Các hãng vận tải và giới bảo hiểm vì thế được dự báo tiếp tục coi Hormuz là vùng biển có rủi ro cao, ngay cả khi các bên đạt được thỏa thuận.

Khi Tehran vẫn chưa thống nhất được cách giải quyết bất đồng, khả năng mở lại Hormuz một cách ổn định vẫn là câu hỏi chưa có lời đáp.

Hồng Sơn (tổng hợp)

Từ Khóa: