Tổng thống Mỹ Donald Trump tuyên bố sẽ biến eo biển Hormuz thành lãnh thổ Hoa Kỳ sau khi đánh bại Iran, trong lúc cuộc chiến chưa kết thúc và dư luận Mỹ vẫn phản đối can dự quân sự.

Tại sự kiện vận động tranh cử ở Trung tâm Đào tạo và Tình báo David S. Mack thuộc Học viện Cảnh sát Nassau County, thành phố Garden City, bang New York, khoảng 3h27 sáng 15/8 theo giờ Hà Nội, ông Trump tuyên bố Mỹ sẽ sớm kiểm soát eo biển Hormuz sau khi đánh bại Iran. Ông dựa vào việc Hải quân Mỹ đang phong tỏa các cảng Iran để khẳng định: “Không tàu nào qua được nếu chúng tôi không muốn”, nhưng không nêu cơ chế pháp lý để biến tuyến hàng hải này thành lãnh thổ Mỹ.

Cuộc chiến giữa Mỹ – Israel và Iran bắt đầu ngày 28/02/2026 bằng các đợt không kích quy mô lớn. Iran sau đó hạn chế gần như toàn bộ tàu thuyền dân sự qua eo biển Hormuz, tuyến hàng hải chiếm khoảng 1/5 lượng dầu khí lưu thông toàn cầu.

Tháng 4, hai bên đạt thỏa thuận ngừng bắn kéo dài hai tuần và tiến tới một biên bản ghi nhớ (MOU) được ký hồi tháng 6. Tuy nhiên, MOU sụp đổ trong tháng 7 sau những cáo buộc vi phạm lẫn nhau, khiến Mỹ tái lập lệnh phong tỏa các cảng Iran.

Cũng trong tháng 7, ông Trump từng tuyên bố Mỹ là “người bảo vệ” eo biển Hormuz và yêu cầu thu phí 20% đối với hàng hóa quá cảnh. Ngày 12/8, chỉ hai ngày trước phát biểu mới nhất, ông tiếp tục viết trên mạng xã hội rằng Mỹ đã có “quyền kiểm soát hoàn toàn” tuyến hàng hải này.

Tuyên bố về Hormuz đối mặt khoảng cách với thực tế

Tuyên bố về “chiến thắng” được đưa ra trong bối cảnh cuộc chiến vẫn chưa có dấu hiệu kết thúc. Khảo sát của Đại học Quinnipiac cuối tháng 7 cho thấy 60% cử tri Mỹ không ủng hộ hành động quân sự nhằm vào Iran.

Ông Trump cũng thừa nhận tác động kinh tế từ cuộc chiến khi giá xăng tại Mỹ tăng lên 4 USD/gallon, tương đương khoảng 27.000 đồng/lít, và kêu gọi người dân chấp nhận mức giá này để ngăn Iran sở hữu vũ khí hạt nhân.

Phía Iran phản ứng gần như ngay lập tức. Thứ trưởng Ngoại giao phụ trách các vấn đề pháp lý và quốc tế Kazem Gharibabadi viết trên mạng xã hội: “Eo biển Hormuz không thể bị chiếm bằng một dòng trạng thái, bằng tàu sân bay, bằng một sắc lệnh, hay bằng một bài phát biểu vận động tranh cử. Iran không sợ những lời đe dọa, cũng không bị khuất phục trước màn phô diễn sức mạnh”.

Người phát ngôn Lực lượng Vệ binh Cách mạng Hồi giáo Iran (IRGC) cũng nhắc lại rằng không tàu nào được phép đi qua eo biển một cách an toàn nếu không có sự cho phép của Iran. Những phản ứng này cho thấy tuyên bố của ông Trump không đồng nghĩa với việc quyền kiểm soát tuyến hàng hải đã được xác lập.

Ông Trump tuyên bố sẽ sớm đưa eo biển Hormuz thành lãnh thổ Mỹ sau khi đánh bại Iran, trong phát biểu gây chú ý tại New York.
Tổng thống Donald Trump phát biểu tại sự kiện ủng hộ ứng viên đảng Cộng hòa Bruce Blakeman. (Ảnh minh họa: MUC)

Giới quan sát quốc tế lưu ý ông Trump chưa đưa ra căn cứ pháp lý cho tuyên bố về chủ quyền đối với eo biển Hormuz. Tiền lệ gần nhất là việc Mỹ từng kiểm soát kênh đào Panama gần một thế kỷ trước, nhưng quyền kiểm soát khi đó dựa trên một hiệp ước song phương, không phải kết quả của một cuộc chiến tranh.

Mỹ cuối cùng trao lại quyền kiểm soát kênh đào Panama cho nước này vào năm 1999. Vì vậy, giữa tuyên bố muốn biến Hormuz thành lãnh thổ Mỹ và khả năng thực hiện điều đó vẫn tồn tại một khoảng cách lớn về pháp lý, chính trị và thực tế.

Vũ Phượng (tổng hợp)

Từ Khóa: