Tổng thống Mỹ Donald Trump ngày 01/7 đánh giá tích cực vòng đàm phán gián tiếp Mỹ–Iran tại Doha, đồng thời tái khẳng định lập trường cứng rắn rằng Tehran không được phép sở hữu vũ khí hạt nhân.

Phát biểu trước khi lên chuyên cơ Không lực Một bay đến Bắc Dakota, ông Trump nói: “Các cuộc đàm phán diễn ra rất tốt. Chúng tôi đã có một cuộc gặp vô cùng hiệu quả với phía Iran. Họ đã tiến một bước dài.” Ông nhấn mạnh thêm: “Tuần trước, chúng tôi đã tấn công họ rất mạnh, nhưng hiện tại hai bên đang hòa hợp rất tốt. Iran không thể sở hữu vũ khí hạt nhân.

Tại Doha ngày 01/7, Mỹ và Iran tiến hành đàm phán gián tiếp với Qatar và Pakistan làm trung gian, dựa trên nền tảng bản ghi nhớ 14 điểm ký tại Versailles ngày 16/6 và những tiến triển đạt được tại hội nghị Thụy Sĩ hồi tháng 6. Hai đặc phái viên Mỹ Jared Kushner và Steve Witkoff đã gặp Thủ tướng Qatar Sheikh Mohammed bin Abdulrahman Al Thani nhưng không tham gia đàm phán trực tiếp; phái đoàn Iran do Thứ trưởng Ngoại giao Kazem Gharibabadi dẫn đầu, cùng các quan chức cấp cao của Bộ Ngoại giao, Ngân hàng Trung ương và Bộ Nông nghiệp.

Khoảng cách giữa tuyên bố lạc quan của ông Trump và thực tế trên bàn đàm phán vẫn còn rất lớn. Theo hai nguồn tin cấp cao của Iran, Tehran quyết tâm giành được sự công nhận quốc tế đối với quyền kiểm soát eo biển Hormuz, cũng như thực thi chính sách thu phí đối với các tàu ra vào Vịnh Ba Tư, ngay cả khi phải sử dụng vũ lực — trong khi ưu tiên hàng đầu của Mỹ là đảm bảo lưu thông tự do qua tuyến hàng hải này. Ngoài ra, ông Trump còn yêu cầu Iran loại bỏ toàn bộ uranium đã làm giàu — điều mà Tehran chưa chấp nhận đàm phán.

Bản ghi nhớ Islamabad bị giới phân tích chỉ ra là nghiêng về phía Iran: trong 14 điểm, 10 điểm có lợi cho Tehran, chỉ một điểm có lợi cho Mỹ và bốn điểm trung lập; đổi lại, nhượng bộ chính của Iran chỉ là tái khẳng định cam kết không chế tạo vũ khí hạt nhân — cam kết mà Tehran đã đưa ra trong thỏa thuận JCPOA năm 2015. Ngay trước vòng đàm phán Doha, tờ Wall Street Journal tiết lộ ông Trump từng cân nhắc từ bỏ đàm phán để nối lại không kích quy mô lớn vào Iran và đã thảo luận vấn đề này với Bộ trưởng Quốc phòng Pete Hegseth cùng Tướng Dan Caine, nhưng cuối cùng chọn tiếp tục ngoại giao.

Tổng thống Iran Masoud Pezeshkian cùng ngày 01/7 xác nhận một số hạn chế tài chính và ngoại hối đối với Iran đã được nới lỏng — kết quả cụ thể đầu tiên từ các cuộc đàm phán với Washington. Chủ tịch Quốc hội Iran Mohammad Baqer Qalibaf nêu rõ Tehran sẽ chỉ xem xét đàm phán thỏa thuận cuối cùng sau khi các điều khoản ưu tiên về an ninh, dầu mỏ và trừng phạt được thực thi — một cách đặt điều kiện cho thấy Iran đang giữ thế chủ động trong chuỗi nhượng bộ. Ông Trump cho biết ông không bận tâm nếu đàm phán kéo dài qua thời hạn ngày 18/8, đồng thời tuyên bố sẽ tiến hành các cuộc không kích đơn lẻ để đáp trả nếu Iran vi phạm thỏa thuận — thay vì phát động chiến dịch quân sự quy mô lớn

Ninh Lý (tổng hợp)

Từ Khóa: