Chùa cổ Tôn Thạnh tại Tây Ninh là di tích gần 220 năm tuổi, mang đậm dấu ấn lịch sử Nam Bộ. Không chỉ gắn liền với nhà thơ Nguyễn Đình Chiểu, nơi đây còn nổi tiếng bởi điển tích thiền sư cắt ngón tay đúc tượng Địa Tạng Vương Bồ Tát linh thiêng.

Kiến trúc cổ kính và dấu ấn lịch sử của nhà thơ Nguyễn Đình Chiểu

Được khởi công xây dựng từ năm 1808 bởi Thiền sư Viên Ngộ, chùa Tôn Thạnh tọa lạc tại xã Mỹ Lộc, tỉnh Tây Ninh, hiện là một trong những ngôi cổ tự lâu đời nhất vùng đất Nam Bộ,. Ban đầu, ngôi chùa có tên là Lan Nhã, sau đổi thành Tông Thạnh. Đến năm 1841, để tránh húy kỵ tên húy của vua Thiệu Trị là Miên Tông, chùa chính thức đổi tên thành Tôn Thạnh và giữ nguyên danh xưng này cho đến ngày nay. Với giá trị lịch sử và văn hóa đặc sắc, năm 1997, ngôi chùa đã được công nhận là Di tích lịch sử cấp quốc gia.

Về mặt kiến trúc, chùa Tôn Thạnh mang đậm phong cách nhà truyền thống Nam Bộ với cấu trúc 3 gian đặc trưng, thể hiện sự giao thoa văn hóa tín ngưỡng sâu sắc. Chánh điện của chùa được dựng hoàn toàn bằng gỗ căm xe – loại gỗ quý có độ bền cao, chống mối mọt, giúp hệ thống cột, kèo và cửa gỗ vẫn giữ được sự vững chãi sau hàng trăm năm, Mái chùa được lợp ngói âm dương truyền thống, tạo nên vẻ đẹp trầm mặc và cổ kính, minh chứng cho kỹ thuật xây dựng tinh xảo của các bậc tiền nhân.

Ngôi cổ tự này còn là nơi lưu giữ những kỷ niệm về nhà thơ yêu nước Nguyễn Đình Chiểu trong giai đoạn từ năm 1859 đến 1861. Tại đây, cụ đã mở lớp dạy học, bốc thuốc chữa bệnh cho nhân dân và âm thầm sáng tác thơ văn cổ vũ tinh thần kháng Pháp. Chùa Tôn Thạnh chính là nơi ra đời của những tác phẩm bất hủ trong văn học Việt Nam như truyện thơ “Lục Vân Tiên” và bài “Văn tế nghĩa sĩ Cần Giuộc”, góp phần động viên tinh thần nghĩa quân trong vùng.

Chùa cổ Tôn Thạnh điểm tích đúc tượng và không gian văn hóa tâm linh đặc sắc

Hiện nay, chùa Tôn Thạnh đang lưu giữ hai bảo vật có tuổi đời hơn 200 năm là đại hồng chung và tượng Địa Tạng Vương Bồ Tát. Cả hai hiện vật này đều được đúc bằng đồng và được bảo quản gần như nguyên vẹn. Theo lời kể của Đại đức Thích Tắc Hòa, Quản sự nhà chùa, pho tượng Địa Tạng Vương Bồ Tát gắn liền với một điển tích tâm linh vô cùng đặc biệt liên quan đến người sáng lập ngôi chùa là Thiền sư Viên Ngộ.

Tương truyền, ở lần đúc tượng đầu tiên, bức tượng đồng xuất hiện một lỗ khuyết phía sau nên chưa hoàn thiện như ý nguyện. Thiền sư Viên Ngộ sau đó đã phát nguyện đúc lại tượng; trước khi thực hiện lần đúc thứ hai, ngài đã khấn nguyện và tự cắt ngón tay trỏ của mình cho vào khuôn đúc. Sau hành động phát nguyện đầy thành tâm đó, pho tượng mới được hoàn thành một cách trọn vẹn và trở thành biểu tượng linh thiêng của ngôi cổ tự.

Trải qua nhiều lần trùng tu trên diện tích khuôn viên rộng khoảng 2ha, chùa Tôn Thạnh trên tuyến đường ĐT835 vẫn giữ được không gian yên bình với nhiều cây xanh cổ thụ, Ngay lối vào là tượng Quan Thế Âm Bồ Tát uy nghiêm hướng ra hồ nước, tạo nên cảnh quan thanh tịnh cho du khách và Phật tử đến chiêm bái. Chùa không chỉ là nơi sinh hoạt tín ngưỡng quen thuộc mà còn là điểm đến lý tưởng để tìm hiểu về lịch sử và những giá trị văn hóa lâu đời của tỉnh Tây Ninh.

Nguyễn Mùi (tổng hơp)