Phận đời xe ôm truyền thống đang trải qua những ngày tháng bấp bênh khi các thuật toán công nghệ thiết lập mặt bằng giá mới, đẩy người lao động lớn tuổi vào cuộc cạnh tranh không cân sức.

Phận đời xe ôm truyền thống trong vòng xoáy kinh tế số

Hơn ba thập kỷ gắn bó với góc hẻm nhỏ trên đường Cách Mạng Tháng 8, ông Vũ Quốc Toản chưa bao giờ nghĩ “đối thủ” của mình lại là một ứng dụng di động. Ông nhớ lại thời điểm hơn 10 năm trước khi các hãng xe công nghệ bắt đầu đổ bộ vào Sài Gòn với những chương trình khuyến mãi rầm rộ. Đối với những người như ông, giá cước hiển thị trên màn hình không chỉ là con số, mà là sự so sánh lạnh lùng với công sức dầm mưa dãi nắng.

Sự xuất hiện của công nghệ đã vô hình trung thiết lập một mặt bằng giá mới cho toàn bộ thị trường vận chuyển. Những cuốc xe rạng sáng vốn là nguồn thu nhập ổn định nay đã bị thay thế bởi những cú chạm màn hình của thế hệ trẻ. Ông Toản chia sẻ rằng nhiều khi khách hàng chỉ nhìn vào giá app, dù ông có xin thêm vài nghìn đồng tiền bù xăng họ cũng từ chối.

Thực trạng này đẩy nhiều lao động vào tình cảnh tréo ngoe: chạy xe thì huề vốn hoặc lỗ, nhưng không chạy thì không có thu nhập. Việc chấp nhận chạy theo mức giá mà mình không có quyền quyết định là một cách để tồn tại của những người đã quen chịu đựng. Họ trở thành những kẻ đứng ngoài cuộc đua vì “cuộc chơi mới” được thiết kế để những mắt xích cũ khó lòng theo kịp.

Những rào cản vô hình từ công nghệ hiện đại

Tại góc ngã tư quận 3, ông Hồ Bình Đức là minh chứng cho việc không phải ai cũng có thể bước vào thế giới số. Ở tuổi 68, ông không biết dùng điện thoại thông minh và thường xuyên phải mang theo tờ giấy ghi số điện thoại người thân để phòng hờ. Dù gia đình nhiều lần nhắc nhở, ông vẫn thú nhận bản thân không thể thích nghi với các thiết bị hiện đại.

Rào cản đối với những người như ông Đức không chỉ nằm ở công nghệ mà còn ở quy trình vận hành. Việc phải chạy theo tín hiệu liên tục, bị trừ điểm nếu bỏ cuốc hay áp lực từ việc tắt máy khi nghỉ ngơi là điều ông khó lòng chấp nhận. Ông bộc bạch rằng bản thân thích sự tự do, quyền chủ động dừng – chạy – nghỉ theo sức mình thay vì bị điều khiển bởi thuật toán.

Nỗi niềm của ông Đức – một người lao động ưu tiên sự tự do và thấu cảm hơn là sự giám sát lạnh lùng của các ứng dụng gọi xe. (Ảnh: Báo Khai Mở)

Nhiều đồng nghiệp cùng lứa tuổi với ông từng thử gia nhập thế giới công nghệ nhưng rồi lại lặng lẽ rời đi. Các hãng xe công nghệ hiện nay thường ưu tiên lao động trẻ, rành đường và thạo thiết bị di động. Với thị lực kém và phản xạ chậm, những tài xế già thường xuyên bị khách phàn nàn hoặc công ty xử phạt. Họ bị đào thải không phải vì thiếu cố gắng, mà vì bộ lọc công nghệ ưu tiên những mắt xích linh hoạt hơn.

Giá trị của sự thấu cảm giữa thời đại số hóa

Trong thế yếu, những người lao động này buộc phải tìm kiếm các “khe hẹp” sinh tồn mà công nghệ chưa chạm tới. Đối với ông Đức, đó là lòng tin từ những phụ huynh gửi gắm con cái cho người quen mặt, quen nếp sinh hoạt. Những giá trị về sự an toàn và quen thuộc này đôi khi quan trọng hơn mức giá hiển thị trên các ứng dụng di động.

Còn với ông Toản, sự tồn tại của nghề còn nằm ở những chuyến xe mang nặng nghĩa tình. Ông từng chở những vị khách bị móc túi ra bến xe mà không lấy tiền, thậm chí còn hỗ trợ thêm chi phí dọc đường. Những hành động nhân văn này mang lại sự nhẹ lòng cho người trao đi, điều mà các chỉ số đánh giá không thể đo lường. Sự thấu cảm chính là thứ mà xe ôm truyền thống vẫn giữ vững giữa cuộc cạnh tranh khốc liệt.

Những cuộc trò chuyện ngắn ngủi dọc đường giúp kết nối những con người đang bị đẩy ra bên lề nhịp sống hiện đại. Cuộc va chạm giữa hai thế giới này không chỉ là câu chuyện giá cước mà là sự xung đột giữa hiệu quả thuật toán và giá trị niềm tin. Khi sức khỏe giảm sút và khách quen thưa dần, câu hỏi về việc bám trụ hay buông tay vẫn còn đang bỏ ngỏ.

Theo: Khai Mở

Từ Khóa: