Khi trời lạnh, hiện tượng răng va vào nhau lập cập không chỉ là phản xạ quen thuộc mà còn là cơ chế sinh nhiệt tự nhiên giúp cơ thể duy trì thân nhiệt ổn định. Răng va vào nhau khi trời lạnh phản ánh hoạt động phức tạp của hệ thần kinh và cơ bắp nhằm bảo vệ con người trước môi trường khắc nghiệt.

Khi nhiệt độ môi trường giảm sâu, nhiều người dễ dàng nhận ra cơ thể bắt đầu run rẩy; tay chân lạnh buốt và hai hàm răng va vào nhau không kiểm soát. Dù trông đơn giản, phản xạ này lại đóng vai trò quan trọng trong việc giữ ấm và bảo vệ các cơ quan sống còn của cơ thể.

Theo các chuyên gia y khoa, trong đó có Healthline, răng va vào nhau khi trời lạnh chủ yếu xuất phát từ phản xạ run rẩy (shivering) – một cơ chế sinh nhiệt tự động đã được tiến hóa từ rất sớm ở con người và nhiều loài động vật.

Phản xạ run rẩy giúp cơ thể tạo nhiệt ra sao

Răng va vào nhau khi trời lạnh thường xuất hiện khi nhiệt độ lõi của cơ thể giảm xuống dưới ngưỡng bình thường; dao động khoảng 36,5–37,5 độ C. Não bộ, cụ thể là vùng dưới đồi – trung tâm điều hòa thân nhiệt – sẽ lập tức phát tín hiệu kích hoạt phản xạ run rẩy.

Trong quá trình này, các nhóm cơ lớn và nhỏ trên toàn cơ thể co và giãn liên tục với tốc độ cao mà không chịu sự kiểm soát của ý thức. Những chuyển động cơ học nhanh này làm tiêu hao năng lượng và chuyển hóa thành nhiệt; giúp làm ấm các mô và tăng nhiệt độ cơ thể trở lại mức an toàn.

Không chỉ các cơ ở tay, chân hay thân mình tham gia phản xạ này; mà các cơ vùng mặt và hàm cũng bị kích hoạt. Đặc biệt, các cơ thuộc khớp thái dương – hàm, nơi nối xương hàm với hộp sọ; cũng co giãn nhịp nhàng theo phản xạ run. Kết quả là tạo nên hiện tượng răng lập cập quen thuộc trong những ngày rét đậm.

Vai trò của răng va vào nhau khi trời lạnh trong việc giữ ấm

Nhiều người cho rằng răng va vào nhau khi trời lạnh chỉ là biểu hiện phụ; song thực tế đây là một phần của chiến lược sinh tồn của cơ thể. Các cơ hàm tuy nhỏ nhưng hoạt động nhanh và liên tục; góp phần đáng kể vào quá trình sinh nhiệt tổng thể.

Những cơn rung nhẹ ở vùng hàm không chỉ tạo nhiệt tại chỗ mà còn kích thích tuần hoàn máu ở vùng đầu và cổ; giúp bảo vệ não bộ – cơ quan nhạy cảm nhất với sự thay đổi nhiệt độ. Nhờ đó, cơ thể duy trì được sự ổn định trong những điều kiện thời tiết khắc nghiệt.

Vì vậy, nếu răng va vào nhau khi trời lạnh và hiện tượng này chấm dứt khi bạn được làm ấm; mặc thêm quần áo hoặc vào môi trường kín gió; đây hoàn toàn là phản ứng sinh lý bình thường và không đáng lo ngại.

Răng va vào nhau không do lạnh: Yếu tố tâm lý đáng chú ý

Không phải lúc nào răng lập cập cũng xuất phát từ nhiệt độ thấp. Trong nhiều trường hợp, căng thẳng; lo âu hoặc hoảng loạn kéo dài cũng có thể khiến hai hàm răng va vào nhau.

Nghiến răng là biểu hiện phổ biến ở những người chịu áp lực tâm lý lớn. Một nghiên cứu năm 2010 thực hiện trên 470 người cho thấy lo âu và trầm cảm có mối liên hệ chặt chẽ với tình trạng nghiến răng. Khi các cơ hàm co thắt liên tục do stress; hiện tượng này có thể xảy ra ngay cả khi thời tiết không lạnh.

Các nhà nghiên cứu cho rằng trong trạng thái lo âu; hệ thần kinh giao cảm bị kích thích quá mức; dẫn đến run cơ và co thắt cơ không tự chủ, bao gồm cả cơ mặt và hàm. Điều này lý giải vì sao răng va vào nhau khi trời lạnh cũng có thể xuất hiện ở những người đang căng thẳng tinh thần.

Răng va vào nhau khi cai rượu, ma túy hoặc caffeine

Một nguyên nhân khác ít được chú ý là hội chứng cai rượu, ma túy hoặc thậm chí caffeine. Run rẩy và răng lập cập là những triệu chứng phổ biến khi cơ thể đột ngột thiếu các chất kích thích mà trước đó đã phụ thuộc.

Khi sử dụng rượu hoặc ma túy; não bộ quen với sự gia tăng mạnh các chất dẫn truyền thần kinh như dopamine. Khi ngừng sử dụng, sự sụt giảm đột ngột của các chất này khiến hệ thần kinh mất cân bằng; dẫn đến rối loạn vận động và co thắt cơ không tự chủ, bao gồm cả cơ hàm.

Tương tự, việc giảm hoặc ngừng tiêu thụ caffeine – chất ảnh hưởng đến adenosine và dopamine – cũng có thể gây run nhẹ và khiến răng va vào nhau trong thời gian ngắn.

Khi nào cần lưu ý hiện tượng răng va vào nhau

Trong đa số trường hợp, răng lập cập khi trời lạnh không phải dấu hiệu bệnh lý. Chỉ cần giữ ấm cơ thể, ăn uống đầy đủ và tránh gió lạnh; hiện tượng này sẽ nhanh chóng chấm dứt.

Tuy nhiên, nếu răng lập cập xảy ra thường xuyên; không liên quan đến lạnh, căng thẳng hay các yếu tố rõ ràng khác; bạn nên cân nhắc tìm hiểu nguyên nhân sâu xa hơn. Việc điều chỉnh lối sống, giảm stress, hạn chế chất kích thích và thăm khám y tế khi cần thiết sẽ giúp hạn chế tình trạng nghiến răng và răng va vào nhau, bảo vệ sức khỏe răng hàm mặt cũng như hệ thần kinh lâu dài.

Theo: Báo Dân trí