Đồng tiền Việt đầu tiên không chỉ đáp ứng nhu cầu giao thương của xã hội sơ khai mà còn là tuyên ngôn chính trị đầy bản lĩnh. Việc tự đúc tiền đã khẳng định chủ quyền quốc gia.

Tiền tệ ra đời từ nhu cầu phát triển xã hội

Lịch sử nhân loại cho thấy; tiền tệ xuất hiện khi xã hội chuyển từ công xã nguyên thủy sang các hình thức sở hữu cá nhân. Ban đầu, con người trao đổi trực tiếp bằng hình thức “hàng đổi hàng”, nhưng phương thức này sớm bộc lộ nhiều hạn chế, nhất là khi sản xuất phát triển và giao thương mở rộng.

Để khắc phục bất cập, các vật trung gian như vỏ sò; muối, da thú từng được sử dụng. Tuy nhiên, khi nhu cầu trao đổi vượt ra ngoài phạm vi cộng đồng nhỏ lẻ, một vật ngang giá chung có tính thống nhất trở nên cần thiết. Từ đó; tiền kim loại ra đời. Ở châu Á; đồng được ưa chuộng vì dễ đúc; dễ chia nhỏ; phù hợp với nền kinh tế nông nghiệp và trao đổi hàng hóa giá trị thấp.

Đồng tiền Việt đầu tiên và dấu mốc chủ quyền quốc gia

Sau chiến thắng dẹp loạn 12 sứ quân năm 968, Đinh Bộ Lĩnh lên ngôi Hoàng đế; lập ra nhà nước Đại Cồ Việt độc lập đặt niên hiệu Thái Bình và định đô tại Hoa Lư. Trong bối cảnh xây dựng một quốc gia tự chủ với bộ máy nhà nước hoàn chỉnh, việc phát hành tiền riêng mang ý nghĩa đặc biệt quan trọng.

Theo sử sách, năm 970; vua Đinh Tiên Hoàng cho đúc đồng tiền “Thái Bình hưng bảo”, được xem là đồng tiền Việt đầu tiên. Đây không chỉ là phương tiện lưu thông kinh tế mà còn là tuyên bố rõ ràng về chủ quyền và vị thế của vương triều mới trên bản đồ khu vực.

Đồng tiền Việt đầu tiên Thái Bình hưng bảo

“Thái Bình hưng bảo” được đúc bằng đồng, hình tròn; lỗ vuông ở giữa – kiểu dáng phổ biến trong khu vực Đông Á thời bấy giờ. Đồng tiền có đường kính khoảng 23,5mm; nặng chừng 2,2g. Mặt trước khắc bốn chữ Hán “Thái Bình hưng bảo”, đọc theo đường chéo.

Điểm đặc biệt nhất nằm ở mặt sau; nơi khắc chữ “Đinh” (丁), thể hiện trực tiếp tên vương triều. Chi tiết này mang ý nghĩa chính trị sâu sắc; khẳng định quyền lực tối cao của triều đình Đại Cồ Việt; đồng thời phân biệt rõ ràng với tiền tệ của các triều đại phương Bắc.

Đồng tiền Việt đầu tiên thời Tiền Lê kế thừa và phát triển

Sau khi Đinh Tiên Hoàng băng hà, năm 980; Lê Hoàn lên ngôi, lập ra triều Tiền Lê. Trong bối cảnh đất nước vừa trải qua chiến tranh chống Tống và bình Chiêm; triều đình tiếp tục củng cố nền độc lập và phát triển kinh tế.

Năm 984; vua Lê Đại Hành cho đúc tiền “Thiên Phúc trấn bảo”. Đại Việt sử ký toàn thư ghi rõ sự kiện này; cho thấy việc phát hành tiền đã trở thành chính sách quan trọng của nhà nước. Đồng tiền vẫn giữ hình thức tròn, lỗ vuông, mặt trước khắc bốn chữ “Thiên Phúc trấn bảo”, nhưng mặt sau mang chữ “Lê” (黎), đánh dấu sự kế tục vương triều mới.

đồng tiền Việt đầu tiên
Đồng tiền “Thái Bình hưng bảo”. (Ảnh: Chụp màn hình/ Kho trí thức)

Đồng tiền Việt đầu tiên và dấu ấn khác biệt với Trung Quốc

So với tiền tệ Trung Quốc cùng thời, tiền của nhà Đinh và Tiền Lê mang nhiều dấu ấn riêng biệt. Trong khi tiền nhà Tống thường để trơn mặt sau, thì tiền Đại Cồ Việt lại khắc rõ tên vương triều, thể hiện ý thức độc lập mạnh mẽ.

Ngoài ra, cách dùng chữ cũng cho thấy sự khác biệt. Tiền Việt sử dụng các cụm từ như “hưng bảo”, “trấn bảo”, trong khi tiền Trung Quốc phổ biến với chữ “thông bảo”. Những chi tiết tưởng chừng nhỏ này lại phản ánh tinh thần tự cường, khát vọng thoát khỏi sự lệ thuộc kéo dài suốt hơn 1.000 năm lịch sử.

Di sản quý giá cần được gìn giữ

Ngày nay, số lượng tiền cổ thời Đinh – Tiền Lê còn sót lại không nhiều do biến động lịch sử và tác động của thời gian. Tuy nhiên, nhiều phát hiện khảo cổ và bộ sưu tập tư nhân đã góp phần làm sáng tỏ giá trị to lớn của những đồng tiền này.

Việc bảo tồn, sưu tầm và phát huy giá trị tiền cổ không chỉ phục vụ nghiên cứu lịch sử mà còn góp phần giáo dục truyền thống yêu nước, niềm tự hào dân tộc cho các thế hệ sau. Đồng tiền Việt đầu tiên vì thế không chỉ là cổ vật, mà còn là chứng nhân sống động của kỷ nguyên độc lập mở đầu cho lịch sử quốc gia tự chủ.

Theo: Kho tri thức