Liệu pháp thực khuẩn thể đang hồi sinh mạnh mẽ trong y học hiện đại, không chỉ giúp điều trị nhiễm trùng kháng thuốc mà còn mở ra triển vọng đột phá trong chẩn đoán và điều trị ung thư nhờ cơ chế tấn công chính xác và khả năng biến đổi linh hoạt.

Liệu pháp thực khuẩn thể và mối đe dọa kháng kháng sinh

Theo GS Pascale Cossart, thế giới đang phải đối mặt với kháng kháng sinh – mối đe dọa có thể vượt qua tỷ lệ tử vong vì ung thư vào năm 2050. Vi khuẩn tiến hóa nhanh khi chúng thay đổi tính thấm màng tế bào,;ức chế protein hoặc vô hiệu hóa tác động của thuốc. Năm 2019, có 4,95 triệu ca tử vong liên quan đến kháng thuốc, trong đó 1,26 triệu ca tử vong trực tiếp. Tỷ lệ tử vong tăng mạnh ở người trên 70 tuổi và trẻ nhỏ. Nếu không có biện pháp can thiệp, siêu vi khuẩn có thể gây hàng triệu ca tử vong hằng năm. Trước nguy cơ đó; liệu pháp thực khuẩn thể trở thành giải pháp hàng đầu bên cạnh vaccine, vệ sinh dịch tễ và phát triển kháng sinh mới.

Liệu pháp thực khuẩn thể – vũ khí sinh học chính xác

Thực khuẩn thể (Phage) được phát hiện từ đầu thế kỷ XX; từng đạt nhiều thành tựu nhưng bị lãng quên khi kháng sinh xuất hiện. Trong bối cảnh kháng kháng sinh gia tăng, Phage trở lại nhờ khả năng tiêu diệt chính xác vi khuẩn gây bệnh mà không ảnh hưởng hệ vi khuẩn có lợi và tự nhân lên tại ổ nhiễm để tăng hiệu quả. Viện Eliava ở Georgia đã duy trì liệu pháp này gần một thế kỷ; Ba Lan, Pháp, châu Âu và nhiều trung tâm tại Mỹ cũng đang ứng dụng mạnh mẽ. Tuy nhiên, sản xuất Phage phải loại bỏ hoàn toàn nội độc tố để tránh gây viêm hoặc sốc. Với tiềm năng tùy chỉnh như CAR-T; Phage được kỳ vọng trở thành liệu pháp điều trị hiện đại trong tương lai.

Liệu pháp thực khuẩn thể điều trị ung thư
GS Chuanbin Mao chia sẻ về tiềm năng của thực khuẩn thể trong tiêu diệt tế bào ung thư (Ảnh: Chụp màn hình/ Dân trí)

Liệu pháp thực khuẩn thể trong chẩn đoán ung thư

GS Chuanbin Mao mở ra hướng ứng dụng mới khi sử dụng Phage như phương tiện phát hiện ung thư. Công nghệ hiển thị thực khuẩn thể cho phép gắn peptide hoặc protein đặc hiệu lên vỏ Phage; giúp chúng tìm và bám vào tế bào ung thư lưu hành trong máu (CTC). Đây là dấu hiệu quan trọng của di căn. Bằng cách gắn Phage lên các hạt từ tính, chúng có thể “bắt” tế bào ung thư trong mẫu máu. Chỉ với 1ml máu, bác sĩ có thể tách CTC để phân tích loại ung thư và giai đoạn bệnh. Nhờ đó, chẩn đoán sớm, chính xác và ít xâm lấn hơn.

Liệu pháp thực khuẩn thể trong điều trị ung thư

GS Mao cho biết Phage biến đổi gen có khả năng nhắm trúng đích khối u; ức chế tạo mạch máu – quá trình cung cấp dinh dưỡng giúp khối u phát triển. Khi bị “bỏ đói”, khối u suy giảm dần kích thước. Ngoài ra, Phage còn có thể mang enzyme nano đến vị trí tổn thương. Enzyme này tạo ra oxy tại chỗ; khắc phục tình trạng thiếu oxy cố hữu trong khối u – nguyên nhân làm giảm hiệu quả của liệu pháp quang động. Việc tạo lại môi trường giàu oxy giúp tối ưu hóa khả năng tiêu diệt tế bào ung thư bằng ánh sáng; mở ra hướng điều trị kết hợp giàu tiềm năng.

Ưu điểm vượt trội giúp liệu pháp thực khuẩn thể trở thành tương lai y sinh

Cả hai giáo sư đều đồng thuận rằng Phage sở hữu những ưu thế mà khó có vật liệu y sinh nào sánh kịp. Thứ nhất, chi phí điều trị thấp nhờ khả năng nhân bản nhanh trong vi khuẩn. Thứ hai, Phage có tính linh hoạt cao, dễ dàng biến đổi gen để tạo ra thế hệ mới phù hợp từng mục tiêu điều trị. Thứ ba, khi được tinh sạch đúng chuẩn, Phage an toàn, thân thiện và không gây hại cơ thể người.

Từ một liệu pháp bị lãng quên trong thế kỷ trước, Phage đang trở lại mạnh mẽ; trở thành mũi nhọn trong cuộc chiến chống kháng kháng sinh và ung thư – hai thách thức lớn nhất của y học toàn cầu.

Theo: Dân trí