Ánh chớp ký ức: Góc nhìn khoa học về “cuộc đời vụt qua trước mắt” khi cận tử

Khi con người đứng giữa ranh giới sống – chết, nhiều người kể rằng “hình ảnh cả đời hiện lên trước mắt”. Bài viết này phân tích hiện tượng đó từ góc nhìn khoa học — để hiểu rõ hơn vì sao não bộ có thể tái hiện kỷ niệm sâu sắc ở phút cuối.

• Lợi ích và rủi ro khi ăn sáng bằng cơm tẻ
• Bé sơ sinh bị bỏ rơi trong đêm lạnh
• Tính thật thà như là những cái rễ của một cái cây

Hiện tượng “cuộc đời vụt qua trước mắt” là gì

Hiện tượng “cuộc đời vụt qua trước mắt” thường xuất hiện khi một người cận kề cái chết. Họ báo lại rằng thấy toàn bộ kỷ niệm cuộc đời vụt hiện như một cuốn phim ngắn. Cảm giác này gợi nhớ mạnh mẽ — thường kèm theo cảm xúc dâng trào. Nhiều người từng nghe nó qua phim ảnh; nhưng có người thực sự trải nghiệm khi nguy kịch. Hiện tượng được xếp vào nhóm trải nghiệm cận tử (Near-Death Experience, NDE).

Bằng chứng não bộ trước và sau khi tim ngừng đập

Một trong những bằng chứng mạnh nhất đến từ quan sát thực tế. Trong một ca cấp cứu một người đàn ông 87 tuổi bị chảy máu hộp sọ, nhóm y bác sĩ sử dụng máy ghi điện não đồ (EEG). Họ phát hiện một đợt sóng não tăng vọt xuất hiện 30 giây trước và sau khi tim bệnh nhân ngừng đập. Sóng này liên quan tới hoạt động thường thấy khi mơ, hồi tưởng, hoặc tập trung cao độ.

Trong một nghiên cứu khác, khi một số bệnh nhân được rút khỏi máy hỗ trợ sự sống, não bộ của hai người bất ngờ “bùng nổ” hoạt động tương tự. Điều này cho thấy, ngay khi chức năng sinh tồn dừng, có khả năng não vẫn ghi lại hoặc tái hiện ký ức.

Vì sao ký ức cũ dễ bật lên — giả thuyết sinh học

Giả thuyết khoa học cho rằng khi cơ thể gần chết, lượng oxy tới não giảm mạnh. Nhiều nơ-ron rơi vào trạng thái hỗn loạn; chúng phát tín hiệu rối; não có thể xử lý chúng như ký ức hoặc hình ảnh quá khứ.

Một mô hình khác nhấn mạnh vai trò của vùng não chịu trách nhiệm cảm xúc. Những ký ức gắn liền cảm xúc mạnh — ví dụ hạnh phúc, sợ hãi, hối hận — được lưu ở các khu vực như vùng xử lý cảm xúc. Khi não bị kích hoạt mạnh trong trạng thái sinh tử, các ký ức này dễ bật lại toàn bộ.

Khía cạnh tâm lý — não có thể “tạo” ký ức thiết kế sẵn

Không phải tất cả người cận tử đều trải qua hiện tượng này. Một số nghiên cứu ghi nhận hiện tượng ở chỉ một phần nhỏ trường hợp.

Do đó, một giả thuyết tâm lý được nêu: có thể não “tái tạo” ký ức khi đối mặt cái chết. Nhất là khi con người đã nhiều lần nghe đến khái niệm “cuộc đời chạy qua trước mắt” qua văn hóa, tôn giáo, phim ảnh — não có thể dùng ký ức tượng trưng để phản ứng với áp lực sinh tồn.

Hiện tượng vẫn là bí ẩn — cần thêm nghiên cứu

Dù đã có các ghi nhận sóng não đặc biệt, hiện tượng vẫn chưa thể giải thích rõ. Có lúc não phản ứng mạnh, có lúc không. Nhiều yếu tố như tuổi tác, cách chết, trạng thái y tế… đều có thể ảnh hưởng. Các nhà khoa học nhấn mạnh: chúng ta vẫn thiếu dữ liệu đủ lớn để khẳng định rằng “mọi người cận tử đều trải nghiệm life-review”.

Việc tái hiện toàn bộ cuộc đời — nếu tồn tại — có thể hiểu theo nhiều lớp: sinh học, tâm lý, cảm xúc. Nhưng đến nay, câu hỏi “Tại sao chỉ một số người thấy cuộc đời chạy qua trước mắt?” vẫn chưa có lời đáp.

Hiện tượng “cuộc đời vụt qua trước mắt” khi cận tử gợi lên nhiều cảm xúc và tò mò. Nhờ các ghi nhận sinh lý của não bộ, chúng ta có cơ sở tin rằng đôi khi, não bộ phản ứng cực mạnh ở phút sinh tử. Nhưng thực chất đời sống ý thức — ký ức — vẫn là một bí ẩn. Việc kết hợp giữa giả thuyết sinh học và tâm lý có thể giúp hiểu rõ hơn; nhưng để đi tới kết luận chắc chắn, cần nhiều nghiên cứu hơn.

Theo: Dân trí