Giữ gìn gia phả, dòng tộc là cách tri ân tổ tiên, khẳng định căn cước văn hóa dân tộc. Giữa cuộc sống hiện đại, truyền thống này cần được khơi dậy và trân trọng.

Gia phả – Bản đồ huyết thống và tấm gương soi đạo lý

Từ bao đời nay; người Việt vẫn lấy đạo hiếu làm đầu; coi trọng tổ tiên như rễ cây giữ đất. Gia phả – Không chỉ là cuốn sổ ghi chép tên tuổi người đã khuất, mà là “bản đồ sống” của cả dòng tộc; là tấm gương để con cháu soi vào; biết sống đúng, sống tử tế.

Trong gia phả; không chỉ có tên gọi và đời thứ. Ẩn sâu trong đó là bao câu chuyện: có người từng đi mở đất phương Nam; có người đỗ đạt hiển vinh; có người giữ đạo tiết trong cảnh loạn ly; có người bình dị mà tảo tần nuôi đàn con cháu nên người… Mỗi dòng họ là một “sử thi” nhỏ; đan cài vào đại sử của dân tộc Việt Nam.

Gìn giữ gia phả, dòng tộc – Truyền thống khơi dậy đạo lý ngàn đời

Tôi vẫn còn nhớ như in buổi sáng sớm mù sương của một ngày đầu xuân năm ấy; được theo bố về quê dự lễ giỗ tổ tại nhà thờ họ. Gian nhà thờ cổ kính; hương trầm bảng lảng; tiếng cụ trưởng tộc đọc chậm rãi từng dòng gia phả… tất cả in sâu vào tâm trí đứa trẻ năm nào. Trước mắt tôi; gia phả được treo trang trọng như một tấm bản đồ lớn – Nơi “cụ tổ” là đỉnh cao; từ đó tỏa ra các chi; rồi phân nhánh; kéo dài thành bao lớp con cháu. Tự nhiên, tôi hiểu thế nào là “cây có cội, nước có nguồn”.

Đó là lần đầu tôi nhận ra: mình không đơn độc giữa cuộc đời. Sau lưng tôi là bao thế hệ; là máu thịt, là linh hồn của những người đã sống, đã hy sinh; đã gìn giữ cho mình có ngày hôm nay.

Một thời bị lãng quên vì khói lửa chiến tranh

Thế rồi thời gian trôi qua; chiến tranh, ly tán, mưu sinh… khiến nhiều dòng họ thất lạc gia phả. Có nơi, nhà thờ bị bom phá sập; phả bị cháy; bị giấu kín rồi mai một. Có nơi; hậu duệ không còn biết mình thuộc chi nào; quê gốc ở đâu.

Một phần do hoàn cảnh; một phần vì quan niệm cho rằng “gia phả là chuyện của người già”; việc ghi nhớ gốc tích dần thưa vắng. Con cháu lớn lên chỉ biết mình mang họ gì; mà không hiểu được ý nghĩa sâu xa đằng sau huyết thống ấy.

Gìn giữ gia phả, dòng tộc – Hành trình trở về với cội nguồn

Giữ gìn gia phả, dòng tộc
Gia phả – Bản đồ huyết thống và tấm gương soi đạo lý ( Ảnh: internet ).

Trong những năm gần đây; khi đời sống ổn định hơn; truyền thống hướng về tổ tiên bắt đầu được khơi dậy mạnh mẽ. Nhiều dòng họ xây dựng lại nhà thờ tổ; tìm lại hoặc viết mới gia phả; phục dựng lại ngày họp họ định kỳ.

Không dừng ở đó; việc gìn giữ gia phả, dòng tộc còn được hỗ trợ bởi công nghệ hiện đại. Nhiều họ tộc đã số hóa phả hệ; lập website riêng; thiết kế cây phả bằng sơ đồ trực quan; dễ cập nhật. Những người trẻ – Vốn từng xa cách gốc rễ – Nay chủ động tìm hiểu, tham gia họp họ; lắng nghe chuyện tổ tiên; thậm chí hãnh diện khi biết mình là hậu duệ đời thứ 9; thứ 10 của một cụ tổ hiển hách.

Những buổi lễ giỗ tổ không còn đơn thuần là nghi lễ; mà trở thành nơi kết nối các thế hệ; giáo dục truyền thống gia đình; vun đắp đạo lý sống cho con cháu.

Gia phả không cũ – Mà là mạch nguồn sống


Gìn giữ gia phả, dòng tộc không phải để khoe dòng họ sang quý hay đỗ đạt; mà để biết ơn; để nối tiếp và để không quên mình là ai. Gia phả không cũ kỹ – Mà là mạch ngầm nuôi dưỡng nhân cách. Mỗi dòng họ gìn giữ được gia phả là giữ được cội rễ. Mỗi người hiểu được tổ tiên mình là ai; sẽ sống có trách nhiệm hơn với gia đình; xã hội và chính bản thân.

Hãy tưởng tượng một đứa trẻ được lớn lên trong không gian có ông bà kể chuyện tổ tiên; được cùng cha mẹ thắp hương giỗ tổ; được đọc gia phả… Em ấy sẽ không lớn lên hời hợt. Em ấy sẽ biết sống có gốc; có chiều sâu và có tấm lòng.

Gọi tên để giữ lại

Gọi tên gia phả – Là gọi tên ký ức; gọi tên lòng biết ơn, gọi tên trách nhiệm với truyền thống. Đừng để gia phả chỉ là tập giấy cũ nằm trong tủ kính; mà hãy làm cho nó sống dậy – Trong từng câu chuyện; từng lễ giỗ, từng lời răn dạy trong mỗi gia đình.