Gần 2.000 năm tuổi, hai thuyền cổ phát lộ dưới ao cá ở Bắc Ninh tạo tiếng vang lớn vì giá trị khảo cổ hiếm có. Kết quả phân tích C14 cho thấy chúng thuộc giai đoạn Đông Sơn muộn; mở ra nhiều giả thuyết về nghi lễ và kỹ thuật đóng thuyền xưa.
- Hành trình đổi đời của cô gái Mông giữa núi rừng Tây Bắc
- Cháy chuồng cọp Hà Nội: Tầng 5 tập thể Trung Tự bùng phát ngọn lửa
- Quả đồi bất ngờ sạt lở giữa trời nắng ở Đà Nẵng, nghi có 7 người đang làm rẫy
Xem nhanh
Thuyền cổ và kết quả phân tích niên đại C14
Kết quả phân tích mẫu gỗ của Viện Khảo cổ học cho thấy thuyền cổ ở Bắc Ninh có niên đại gần 2.000 năm. Các mẫu gửi sang nước ngoài để đo đồng vị phóng xạ vẫn đang chờ kết quả. Khoảng bảy tháng trước, khi cải tạo ao cá tại khu phố Công Hà (phường Song Liễu, Bắc Ninh), người dân bất ngờ phát hiện hai thuyền cổ dưới lớp bùn. Nhóm khảo cổ sau đó mời PGS.TS Nguyễn Quang Miên đến nghiên cứu.
Mẫu gỗ từ ván và thanh đà được ông Miên phân tích C14. Tại Hội thảo “Những phát hiện mới về khảo cổ học 2025”, ông công bố thuyền có niên đại thế kỷ II; thuộc giai đoạn Đông Sơn muộn. Song song việc đo C14, ông quan sát cấu trúc vân gỗ dưới kính hiển vi và xác định chất liệu thuộc nhóm cây gỗ lớn; sinh trưởng lâu năm; là cây tán rộng thường xanh vùng nhiệt đới. Trước khi đo phóng xạ, mẫu gỗ phải được làm sạch bằng nước cất, axit và kiềm; sau đó sấy ở 105°C và thực hiện loạt phản ứng hóa học để thu benzen – chất dùng để đo hoạt độ C14.
Cấu trúc độc đáo hiếm gặp của thuyền cổ
Nhóm khai quật của Viện Khảo cổ học đưa ra các đánh giá ban đầu về kỹ thuật đóng thuyền. Hai thuyền thuộc dạng thuyền hai thân; trong đó phần còn lại dưới nước đóng vai trò như hai phao giữ toàn bộ cấu trúc bên trên.
Điểm độc đáo nhất là thuyền được ghép hoàn toàn bằng gỗ mà không dùng bất kỳ đinh kim loại nào. Đây là kỹ thuật hiếm thấy trên thế giới; chưa từng được ghi nhận với quy mô lớn như phát hiện lần này. Sau quá trình khảo sát, nhóm nghiên cứu đưa ra ba giả thuyết niên đại:
– Giả thuyết 1: thuyền được đóng tại Việt Nam, kế thừa kỹ thuật Đông Sơn.
– Giả thuyết 2: thuyền có niên đại thuộc thời Trần (thế kỷ 11–14).
– Giả thuyết 3: thuyền không thuộc thời Lê hoặc Nguyễn vì không phù hợp với vật liệu và kết cấu.
Dựa trên các nguồn tư liệu, các nhà khoa học nhận định đây là di tích thuyền có quy mô; kỹ thuật và cấu trúc phức tạp; mang giá trị độc nhất từ trước đến nay không chỉ tại Việt Nam mà cả trên thế giới.
Thuyền cổ và phương án bảo tồn tại chỗ hoặc phòng thí nghiệm
Về phương án bảo tồn, nhiều chuyên gia cho rằng nên ưu tiên giữ nguyên trạng tại chỗ; có thể xây bể chứa hoặc bảo tồn thuyền dưới nước. TS Nguyễn Việt – Giám đốc Trung tâm Nghiên cứu tiền sử Đông Nam Á – nhận định bảo tồn trong phòng thí nghiệm tuy phức tạp nhưng hoàn toàn khả thi.
Quy trình gồm tháo rời từng tấm gỗ; đánh số, trung hòa lưu huỳnh, ngâm trong bể dung dịch và thay nước định kỳ. Sau đó, các tấm gỗ được tiêm polyethylene glycol – phương pháp từng áp dụng khi bảo tồn tàu chiến Vasa ở Thụy Điển – để thay thế phần nước còn trong gỗ nhằm chống cong vênh trước khi phơi khô và trưng bày.
Nếu bảo tồn tại chỗ, khu vực phát hiện thuyền cổ có thể phát triển thành công viên khảo cổ hoặc bảo tàng ngoài trời. Mái che, bể ngầm chống thấm, vật liệu chống ẩm và hệ thống kiểm soát pH sẽ được sử dụng. Theo TS Việt, các chuyên gia từ Đức cũng sẵn sàng hỗ trợ nếu Việt Nam triển khai phương án này.
Theo: Dân Trí