NINH BÌNH – Trần Văn Huy, 27 tuổi, trở về quê sau gần 3 năm làm kỹ sư tại Nhật Bản và cùng gia đình đầu tư khoảng 8 tỷ đồng đổi mới xưởng dệt lụa.
- Đà Nẵng xử lý 8 cán bộ liên quan vụ nhận hối lộ
- Hai đối tượng bị bắt trong vụ án mua bán, tàng trữ ma túy
- Chủ tịch Tập Cận Bình đến Mỹ, ông Trump chuẩn bị cuộc gặp thượng đỉnh
Từ 18 máy cũ cần 6 thợ vận hành, xưởng chuyển sang 12 máy dệt công suất cao nhưng chỉ còn 3 lao động trực tiếp làm việc thay ca. Sau khoảng một năm đưa máy mới vào sản xuất, cơ sở cho biết đã thu hồi gần một nửa vốn đầu tư và có thể đạt doanh thu khoảng 1,2 tỷ đồng mỗi tháng.
Anh Huy quen với khung cửi từ năm lớp 10, khi xưởng gia đình còn chủ yếu sử dụng máy móc và khung gỗ đơn sơ. Học xong ngành cơ khí, anh đi làm rồi sang Nhật Bản năm 2021 theo diện kỹ sư, tiếp tục công việc thiết kế cơ khí.
Gần 3 năm ở Nhật, anh nhận thấy thu nhập quy đổi không còn như kỳ vọng do đồng Yên giảm giá. Trong khi đó, bố mẹ ở quê đã lớn tuổi, nên anh quyết định trở về Nha Xá cùng gia đình vận hành xưởng dệt.
Kiến thức cơ khí từng học và làm việc ở nước ngoài trở thành lợi thế khi anh trở lại xưởng. Với anh, máy dệt hay máy quay tơ đều cần được theo dõi, bảo dưỡng và xử lý sự cố, nên việc hiểu thiết bị giúp anh chủ động hơn trong quá trình sản xuất.
Quyết định đầu tư cũng đặt gia đình trước áp lực vốn không nhỏ. Sau 3 năm cầm cự khi dịch Covid-19 khiến thị trường đóng băng, xưởng từng phải duy trì sản xuất và xoay xở các khoản vay ngân hàng.
Năm 2024, khi thị trường phục hồi, hơn 3.000 cuộn vải tồn kho được giải phóng trong khoảng một tháng. Gia đình sau đó tiếp tục tái sản xuất và chuyển dần sang máy dệt công suất cao.
Tổng tiền máy cùng chi phí lắp đặt, cải tạo xưởng khoảng 8 tỷ đồng, trong đó một nửa là vốn vay. Gia đình không thay toàn bộ thiết bị cùng lúc mà nâng cấp từng đôi máy, kéo dài một năm mới hoàn thiện; tài sản cũng được thế chấp để bổ sung nguồn vốn.
Một máy dệt mới có giá khoảng 450-500 triệu đồng. Trước mỗi lần đầu tư, anh Huy phải tính khả năng máy thích nghi với nguyên liệu, sản phẩm và thị trường, bởi quá trình chuyển đổi vẫn có những lần thử nghiệm không đạt yêu cầu.
Sau một năm vận hành 12 máy mới, anh Huy cho biết xưởng đã thu hồi gần một nửa số vốn của lần đầu tư.
Máy tăng năng suất, người thợ chuyển sang làm chủ thiết bị
Sự thay đổi rõ nhất nằm ở cách bố trí lao động. Trước đây, 18 máy dệt cũ cần khoảng 6 thợ, còn hiện tại 12 máy mới chạy 12-14 giờ mỗi ngày với công suất cao hơn nhưng chỉ cần 3 người trực tiếp làm việc theo ca.
Mỗi máy mới có thể vận hành đồng thời 2 khổ dệt, mỗi khổ cho ra khoảng 70m vải trong 2 ngày. Với 12 máy cùng hoạt động và giá bán 50.000-70.000 đồng/m, xưởng có thể đạt doanh thu khoảng 1,2 tỷ đồng mỗi tháng.
Một dàn cửi mới có khoảng 12.600 sợi tơ. So với thiết bị cũ thường xảy ra tình trạng đứt sợi khiến máy phải dừng để nối, máy thế hệ mới vận hành ổn định hơn và giảm đáng kể số lần gián đoạn.
Công đoạn quay tơ vốn cần nhiều thời gian và sức người cũng được mô-tơ điện hỗ trợ. Hoa văn trên lụa được thiết kế, chỉnh sửa thành file điện tử rồi đưa vào máy dệt, từ hoa sen, hoa đào đến hoa mai.
Tuy nhiên, máy móc không loại bỏ hoàn toàn vai trò của người thợ. Phần lớn các công đoạn vẫn cần con người theo dõi thiết bị, xử lý tình huống và kiểm soát chất lượng.
Chị Phạm Thị Huệ, người đã làm việc với dàn máy mới khoảng 2 năm, cho biết công việc hiện nay bớt nặng nhọc hơn nhưng vẫn đòi hỏi sự cẩn thận.
Nha Xá hiện có hơn 20 hộ sở hữu máy dệt công suất cao. Phần lớn có 2-6 máy, trong khi chỉ khoảng 3-4 hộ sở hữu xưởng quy mô lớn với hơn 10 máy.
Một số cơ sở bắt đầu đưa sản phẩm lên các nền tảng trực tuyến, song cách làm này chưa phổ biến. Khi đơn hàng đã tương đối ổn định, nhiều hộ vẫn ưu tiên tăng công suất và hoàn thiện sản phẩm để đáp ứng nhu cầu của các đầu mối.
Công nghệ cũng không giải quyết được mọi công đoạn. Khâu nhuộm lụa vẫn phụ thuộc nhiều vào kinh nghiệm người thợ, bởi cùng một màu có thể phải điều chỉnh độ đậm, nhạt hoặc sắc độ khác nhau.
Ông Trần Văn Hưng, chủ một cơ sở sản xuất lụa, có khoảng 40 năm làm nghề và từng chứng kiến quá trình thay đổi từ máy gỗ, máy sắt đến máy thoi, máy dệt Jacquard cùng các thiết bị hiện đại hơn.
Ở Nha Xá, máy móc đang nhận phần việc nặng và lặp lại, còn người thợ chuyển dần sang vận hành, kiểm soát và xử lý kỹ thuật. Điều thay đổi không chỉ là số mét vải làm ra trong một ngày, mà còn là cách một làng nghề giữ sản xuất bằng việc thay đổi công cụ mà không bỏ đi kinh nghiệm đã tích lũy qua nhiều thế hệ.
Nguyễn Mùi (tổng hợp)