Sau gần ba thập kỷ sống và làm việc ở Mỹ, nhà khoa học AI Song-Chun Zhu quyết định trở về Trung Quốc. Hành trình của ông là câu chuyện về lý tưởng nghiên cứu, sự thay đổi của thời đại và khát vọng xây dựng trí tuệ nhân tạo mang bản sắc con người.
- 5 cách để hóa giải mâu thuẫn với đồng nghiệpKinh nghiệm hay
- Tai nạn giao thông: Hai vợ chồng tử vong sau va chạm xe khách
Xem nhanh
Nhà khoa học AI trở về Trung Quốc vì lý tưởng học thuật
Song-Chun Zhu sinh năm 1968 tại một làng nhỏ ở Hồ Bắc. Tuổi thơ ông gắn với cửa hàng tạp hóa cũ kỹ và những tháng ngày thiếu thốn. Ngay từ nhỏ, ông đã khao khát thoát khỏi vòng lặp nghèo khó. Một lần đọc gia phả, Zhu ngỡ ngàng khi thấy tổ tiên không ai được ghi chép công trạng. Lý do là vì “chỉ là nông dân, không có gì đáng kể”. Câu nói đó khiến ông quyết tâm phải thay đổi số phận. Ông học xuất sắc, thi đỗ Đại học Khoa học và Công nghệ Trung Quốc (USTC).
Thập niên 1980, giới trí thức Trung Quốc xem Mỹ là “thiên đường tri thức”. Zhu cũng mơ một ngày được sang Mỹ để nghiên cứu khoa học.
Hành trình khoa học rực rỡ trên đất Mỹ
Năm 1991, khi tốt nghiệp đại học, ông không có tiền nộp phí xét tuyển. Dù vậy, Zhu vẫn gửi hồ sơ đến nhiều trường Mỹ, và may mắn mỉm cười. Một năm sau, ông nhận học bổng toàn phần của Đại học Harvard. “Khoảnh khắc ấy thay đổi cuộc đời tôi”, Zhu kể lại. Ông tốt nghiệp tiến sĩ, giảng dạy tại Stanford rồi UCLA, và nhanh chóng nổi tiếng.
Zhu nhận giải thưởng Marr – danh hiệu danh giá trong ngành thị giác máy tính. Ông được đồng nghiệp ví như Steve Jobs vì tư duy sáng tạo và kỷ luật thép. Gần 20 năm, Zhu sống giữa trung tâm của “thánh đường công nghệ” Thung lũng Silicon. Thế nhưng, càng về sau, ông càng cảm thấy con đường AI đang lệch hướng.
Từ đỉnh cao danh vọng đến khủng hoảng niềm tin công nghệ
Những năm 2000, Zhu dẫn đầu nhóm nghiên cứu về mô hình AI dựa trên dữ liệu. Ông sáng lập Viện Lotus Hill tại quê nhà để xây dựng kho dữ liệu lớn. Tuy nhiên, sau nhiều năm, ông nhận ra dữ liệu không thể tạo nên trí tuệ thật. AI, theo ông, phải biết suy nghĩ, lập luận và hiểu thế giới như con người.
Zhu phản đối xu hướng “AI dữ liệu lớn” và chuyển sang hướng “AI có nhận thức”. Khi ông theo đuổi con đường mới, thế giới lại bùng nổ với các mô hình ngôn ngữ. Những nghiên cứu của ông bị đẩy ra ngoài rìa. “Trí tuệ thực sự không nằm ở khối dữ liệu khổng lồ, mà ở khả năng lý luận”, ông nói.
Nhà khoa học AI trở về Trung Quốc vì khát vọng sáng tạo
Thập niên 2020, căng thẳng Mỹ – Trung khiến việc xin quỹ nghiên cứu trở nên khó khăn. Zhu từng bị nghi ngờ vì hợp tác với Huawei và gặp rào cản về tài trợ. Khi ấy, con gái ông – vận động viên trượt băng Zhu Yi – thi đấu cho Trung Quốc. Những yếu tố cá nhân và học thuật hòa vào nhau, thôi thúc ông trở về.
Tháng 8/2020, ông đặt vé một chiều hồi hương. “Tôi tìm thấy ở quê nhà điều mà nước Mỹ không thể cho – tự do sáng tạo”, ông nói. Về nước, Zhu giảng dạy tại Đại học Bắc Kinh và Đại học Thanh Hoa. Chính quyền tài trợ hàng trăm triệu USD để ông xây dựng Viện Trí tuệ nhân tạo Tổng quát Bắc Kinh (BigAI). Truyền thông Trung Quốc gọi ông là “người con của trí tuệ nhân tạo”.
Tầm nhìn mới của nhà khoa học AI trở về Trung Quốc
Zhu không chỉ muốn tạo ra AI thông minh mà còn muốn AI có đạo đức. Ông cho rằng trí tuệ nhân tạo phải hiểu được con người, không chỉ bắt chước họ. Năm 2023, ông trở thành thành viên cơ quan tư vấn chính trị cấp cao Trung Quốc. Ông đề xuất phát triển AI với tinh thần chiến lược như chương trình hạt nhân.
Sau 5 năm, Viện BigAI nhận được nguồn tài trợ lớn và thu hút nhiều nhân tài. Một số cộng sự Mỹ lo ông mất đi tự do học thuật, nhưng Zhu khẳng định ngược lại. “Tôi cảm thấy tự do hơn khi được theo đuổi lý tưởng của chính mình”, ông nói. Với ông, cuộc đua AI không phải là Mỹ hay Trung Quốc chiến thắng. “Điều quan trọng là tạo ra phiên bản AI đạo đức nhất cho nhân loại”
Theo: VnExpress.