Tại làng Gò Cỏ, Quảng Ngãi, kỹ nghệ làm muối cổ xưa trên đá từ thời Sa Huỳnh đang hồi sinh; mang lại sản phẩm tinh khiết với giá trị kinh tế rất cao.
Muối trên đá và kỹ nghệ sản xuất độc bản từ biển cả
Làng Gò Cỏ thuộc phường Sa Huỳnh; tỉnh Quảng Ngãi, là vùng đất mang đậm dấu ấn văn hóa Sa Huỳnh với niên đại khoảng 3.000 năm. Tại đây; các chuyên gia khảo cổ đã xác định những trảng muối trên bãi đá ven biển có lịch sử hình thành khoảng 2.000 năm. Điểm đặc biệt của khu vực này là sự tồn tại của những hồ chứa nước tự nhiên nằm ngay trên mặt đá bằng phẳng; nơi sóng biển thường xuyên vỗ vào để lấp đầy nước.
Dưới sức nóng của ánh nắng mặt trời; nước biển trong các hốc đá tự nhiên sẽ bay hơi; làm tăng nồng độ mặn một cách tự thân. Sau đó; người dân sử dụng hỗn hợp đất sét trộn cát để be bờ, tạo thành những ô ruộng nhỏ ngay trên bề mặt đá nhằm giữ nước. Đây là quy trình thủ công hoàn toàn dựa vào yếu tố tự nhiên; đòi hỏi sự kiên nhẫn và kinh nghiệm được truyền thụ qua nhiều thế hệ cư dân bản địa.
Quy trình phơi nước biển trên đá kéo dài từ 3 đến 4 ngày để các tinh thể muối bắt đầu kết tủa. Thay vì lắng xuống như muối ruộng thông thường; muối ở đây kết tinh thành từng mảng lớn; nổi lơ lửng và lấp lánh như những cánh hoa nên được gọi là “hoa muối”. Khi thu hoạch; những tảng muối này được đem phơi khô một lần nữa để đạt độ tinh khiết cao nhất và vẻ ngoài trắng tinh như pha lê.
Giá trị của “hoa muối” trong đời sống hiện đại
Theo bà Bùi Thị Vân; một trong số ít những người còn giữ nghề; muối trên đá có hương vị mặn dịu đặc trưng; không bị gắt như muối sản xuất công nghiệp. Chính độ tinh khiết và hương vị tự nhiên này giúp các món ăn; đặc biệt là nước mắm truyền thống, đạt được chất lượng thơm ngon vượt trội. Sự kỳ công trong chế biến cùng sản lượng vô cùng hạn chế đã đẩy giá trị của loại muối này lên mức rất cao trên thị trường.
Hiện nay; mỗi chu kỳ sản xuất 3 ngày chỉ thu về khoảng 7-8 kg muối cho mỗi người làm. Mức giá 100.000 đồng cho mỗi kg muối trên đá cao gấp 100 lần so với muối thông thường; vốn đôi khi chỉ có giá chưa đến 1.000 đồng. Dù mức chênh lệch về giá rất lớn; sản phẩm này vẫn luôn trong tình trạng cháy hàng; không đủ đáp ứng nhu cầu của những người tiêu dùng sành sỏi.
Chính quyền địa phương và các chuyên gia khảo cổ hiện đang tập trung nghiên cứu sâu hơn về các trảng muối cổ tại Gò Cỏ để bảo tồn giá trị văn hóa này. Ông Nguyễn Viết Thanh; Chủ tịch UBND phường Sa Huỳnh; cho biết địa phương đang xây dựng kế hoạch phát triển nghề làm muối cổ truyền gắn liền với hoạt động du lịch bền vững. Việc duy trì nghề muối không chỉ mang lại sinh kế mà còn gìn giữ một di sản sống của nền văn minh Sa Huỳnh.
Theo: Báo Dân trí