Kỳ thi Hương loạt ảnh của Firmin-André Salles tái hiện không khí kỳ thi Hương Nam Định năm Đinh Dậu 1897, hơn 10.000 sĩ tử tranh tài, ban giám khảo và sự xuất hiện Toàn quyền Doumer, ghi lại đậm ký ức văn hóa giáo dục Việt Nam.
- Nấu ăn là hoạt động tâm linh – Là cách giữ lửa của người phụ nữ
- 3 loại hương thơm báo hiệu gia đình hạnh phúc, con cháu hưng vượng
- Cô gái bị “chặn” xuất cảnh vì mạo danh giám đốc công ty nợ thuế ở TPHCM
Xem nhanh
Kỳ thi Hương: Bức ảnh tư liệu và giá trị lịch sử
Kỳ thi Hương cuối thế kỷ 19 ở Nam Định; là một khoảnh khắc vừa trang nghiêm vừa náo nhiệt của lịch sử giáo dục Việt Nam. Loạt ảnh do nhà nhiếp ảnh và thám hiểm người Pháp Firmin-André Salles (1860–1929) thực hiện; ghi lại nhiều góc cạnh sống động: sĩ tử khăn đóng áo dài vội vàng lên đườn; hàng dài ô cửa phòng thi, ban giám khảo chụp ảnh lưu niệm trong lễ xướng danh; và cả những khoảnh khắc nghỉ ngơi, ăn trưa của các cử nhân dưới sự tiếp đãi của quan quyền. Triển lãm những bức ảnh này; do Thư viện quốc gia Pháp và Hội Địa lý quốc gia Pháp lưu giữ; đem đến cho công chúng hôm nay một chứng tích trực quan về quá trình thi cử truyền thống mà bao thế hệ từng trải qua.
Kỳ thi Hương: Tổ chức, quy mô và thể thức thi cử
Kỳ thi Hương trong hệ thống khoa cử Việt Nam xưa; thi Hương đóng vai trò là vòng sàng lọc then chốt, diễn ra ba năm một lần tại các trường thi địa phương. Nội dung thi trải dài: từ kinh nghĩa (Tứ thư, Ngũ kinh); chiếu – chế – biểu dạng văn bản hành chính, tới thơ phú và văn sách luận bàn chính sự. Thi thường gồm tam trường hoặc tứ trường — nghĩa là ba hoặc bốn vòng kiểm tra kiến thức và văn chương. Sân thi được chia ô nghiêm ngặt; sĩ tử ngồi trong miếu, chòi và phòng thi, dưới sự giám sát của cán bộ coi thi để hạn chế gian lận. Sau nhiều vòng; chỉ số ít vượt qua được và được xướng danh cử nhân, tiếp tục hành trình thi Hội.
Kỳ thi Hương: Những con số và nhân vật nổi bật
Tài liệu lịch sử ghi nhận năm 1897 có hơn 10.000 thí sinh dự thi; nhưng chỉ khoảng 80 người đỗ — con số phản ánh tính cạnh tranh khốc liệt của đường khoa cử. Những bức ảnh còn cho thấy không chỉ sĩ tử bình thường mà cả các quan chức, ban giám khảo trong lễ xướng danh; cảnh các cử nhân ăn trưa tại nhà Tổng đốc, ngồi chờ trong chòi để kết thúc buổi lễ. Sự xuất hiện của Toàn quyền Paul Doumer tại buổi khai mạc cùng các biện pháp cải tổ sau này — như việc từ 1898 bổ sung kiểm tra chữ Quốc ngữ; và tiếng Pháp — cho thấy mối tương tác giữa truyền thống khoa cử và chính sách thuộc địa của người Pháp.
Không khí lễ xướng danh qua ống kính Firmin-André Salles
Firmin-André Salles đã ghi lại những khoảnh khắc vừa trang trọng; vừa đời thường: nụ cười nhẹ của sĩ tử khi tên mình được xướng; ánh mắt lo lắng khi chờ điểm, nhóm người tụ tập quanh bảng trúng tuyển để xem danh sách. Không gian trưng bày tại triển lãm được thiết kế gợi nhớ trường thi cổ Nam Định; với hàng rào tre và lối đi nhỏ, đem lại cảm giác gần gũi; giúp người xem ngày nay dễ đồng cảm với áp lực và niềm vui của người đi thi một thế kỷ trước.
Di sản văn hóa — chuyển đổi giáo dục cuối thế kỷ 19
Kỳ thi Hương, cùng hệ thống khoa cử truyền thống; từng là phép lựa nhân tài của quốc gia và con đường tiến thân cho lớp kẻ sĩ. Tuy nhiên, từ đầu thế kỷ 20, dưới ảnh hưởng chính sách giáo dục Pháp; hệ thống thi cử truyền thống dần nhường chỗ cho nền giáo dục theo kiểu Tây phương với cấp tiểu học; trung học và đại học. Kỳ thi Hương lần cuối ở Bắc kỳ được tổ chức năm Ất Mão 1915 tại Nam Định; sau đó, những thay đổi chính sách và kiểm tra bổ sung như chữ Quốc ngữ và tiếng Pháp làm thay đổi mạnh mẽ bức tranh giáo dục.
Chiêm nghiệm: Học để làm người, để phục sự
Ngắm lại những bức ảnh hơn trăm năm tuổi; ta thấy không chỉ là cảnh trường thi, sĩ tử và quan giám khảo; mà còn là hình ảnh của một dân tộc trọng chữ nghĩa, trọng đạo lý và coi việc học là nền tảng lập thân, trị quốc. Dù thời cuộc đổi thay, tinh thần “học để làm người; học để phục sự” vẫn luôn là ngọn đèn soi sáng con đường của người Việt.
Ngày nay, khi nền giáo dục hiện đại hướng đến kỹ năng và thực hành; bài học từ khoa cử xưa vẫn nhắc nhở ta rằng: học không chỉ để thi; mà để hiểu đời, làm việc nghĩa và góp phần cho xã hội tốt đẹp hơn.
Đó chính là “thực học – thực thi”; là giá trị nhân văn bất biến qua bao thế hệ, để người hôm nay và mai sau soi lại mình giữa dòng chảy tri thức
Theo: VnExpress