Đòn không kích ngày 28/02 của Mỹ-Israel đã khiến Giáo chủ Ali Khamenei tử vong, đẩy Tehran vào khủng hoảng. Tương lai chế độ Iran sau cái chết của Khamenei đang đứng trước khoảng trống quyền lực và những biến động chính trị khó lường.
- Tết Thanh Minh: 10 điều kiêng kỵ tảo mộ
- Giá vàng lên 5.500 USD và biến động quân sự tại khu vực Trung Đông
- Hành trình đào tẩu hơn 1.000 km của nghi phạm cướp xe máy tại Hà Nội
Xem nhanh
Hội đồng lâm thời và những nhân vật quyền lực bóng tối
Sự ra đi của ông Ali Khamenei sau 37 năm nắm giữ quyền lực tuyệt đối đã để lại một cú sốc không thể bù đắp cho hệ thống chính trị Tehran. Theo hiến pháp, một Hội đồng Lãnh đạo Lâm thời gồm Tổng thống Masoud Pezeshkian, Chánh án Gholam-Hossein Mohseni-Eje’i và giáo sĩ Alireza Arafi đã được thành lập ngay lập tức để điều hành đất nước. Trong số này, giáo sĩ Arafi được xem là nhân vật quan trọng nhất nhờ mạng lưới trung thành sâu rộng trong các tổ chức tôn giáo và chính trị then chốt.
Tuy nhiên, giới phân tích nhận định rằng quyền lực thực sự có thể nằm trong tay các nhân vật “giật dây” từ Quân đoàn Vệ binh Cách mạng Hồi giáo (IRGC). Những cái tên như Ali Larijani và Mohammad Bagher Ghalibaf đang thu hút sự chú ý đặc biệt do mối quan hệ mật thiết với cố Giáo chủ và tầm ảnh hưởng sâu rộng trong quân đội. Có khả năng các nhân vật này sẽ sử dụng Hội đồng lâm thời như một bức bình phong để đưa ra các quyết định sinh tử nhằm duy trì sự sinh tồn của chế độ.
Nghi vấn tay trong và cuộc đua kế vị đầy rủi ro
Một điểm đáng chú ý trong sự kiện này là tính chính xác đáng kinh ngạc của đợt tấn công do Mỹ và Israel thực hiện ngay sau khi các cuộc đàm phán hạt nhân thất bại. Việc ông Khamenei bị tiêu diệt chính xác trong những giờ đầu của chiến dịch khiến nhiều chuyên gia nghi ngờ có sự thâm nhập của tình báo nước ngoài hoặc sự giúp đỡ từ chính nội bộ lãnh đạo cao cấp của Iran. Những kẻ phản bội có thể đã phối hợp để loại bỏ các đối thủ nhằm tìm kiếm một trật tự quyền lực mới.
Trong kịch bản chế độ có thể ổn định để bầu ra người kế vị chính thức, Mojtaba Khamenei – con trai của cố Giáo chủ – vẫn là ứng viên tiềm năng hàng đầu dù tung tích hiện tại của ông chưa rõ ràng. Một cái tên khác là Hassan Khomeini, cháu nội của người sáng lập chế độ, cũng có thể trở thành quân bài dung hòa giữa các phe phái. Ngoài ra, Sadeq Larijani cũng là một đối thủ nặng ký, bất chấp những bê bối tham nhũng năm 2019 có thể cản trở con đường thăng tiến của ông.
Tình thế lưỡng nan giữa cải tổ và sụp đổ
Chế độ Iran hiện đang rơi vào tình thế tiến thoái lưỡng nan trước áp lực quốc tế và sự phản kháng trong nước. Nếu bầu ra một nhà lãnh đạo cứng rắn, họ có nguy cơ tiếp tục bị tiêu diệt bởi các đòn tấn công quân sự chính xác. Ngược lại, nếu chọn một nhân vật thực dụng để đàm phán với phương Tây, cuộc khủng hoảng nội bộ sẽ trầm trọng hơn khi phe diều hâu khó lòng chấp nhận sự nhượng bộ.
Bên cạnh cuộc chiến quyền lực thượng tầng, làn sóng nổi dậy của người dân Iran đang trở nên mạnh mẽ hơn bao giờ hết dưới sự tổ chức của Thái tử Reza Pahlavi từ hải ngoại. Các chuyên gia cảnh báo rằng sự kết hợp giữa khoảng trống lãnh đạo và sự phẫn nộ của quần chúng có thể dẫn đến sự sụp đổ hoàn toàn của Cộng hòa Hồi giáo trong tương lai gần. Mọi quyết định của Tehran lúc này đều mang tính chất sinh tồn đối với một chế độ đang lung lay tận gốc rễ.
Theo: The Epoch Times