Di truyền hay cách nuôi dạy mới thực sự định hình tính cách con trẻ? Những phát hiện khoa học mới đang khiến nhiều bậc cha mẹ lặng người, nhìn lại cách mình đã yêu thương và nuôi dạy đứa con bé bỏng suốt bao năm.
- Giúp việc bỏ đi đột ngột và mảnh giấy để lại
- Thịt lợn nhiễm bệnh tràn chợ quán: Lật tẩy giết mổ lậu Hà Nội
- Nguyên tắc ứng xử giữa cha mẹ và con cái
Xem nhanh
Di truyền hay cách nuôi dạy: Sự thật khiến cha mẹ bất ngờ
Từ xưa đến nay, phần lớn cha mẹ tin rằng: con cái thành người hay hư hỏng là do cách dạy. Thế nhưng, theo các nghiên cứu khoa học mới nhất, di truyền – Chứ không hoàn toàn là cách nuôi dạy – Mới là yếu tố nền tảng quyết định phần lớn tính cách của trẻ.
Trong cuốn The Child Code (ra mắt năm 2024); Giáo sư Danielle Dick – Chuyên gia di truyền học tại Đại học Rutgers (Mỹ) – Đã đưa ra kết luận gây chú ý: gene di truyền ảnh hưởng sâu sắc đến hành vi và cảm xúc của trẻ; thậm chí mạnh hơn những tác động từ môi trường nuôi dưỡng.
Dù mục tiêu của bà là giúp cha mẹ giảm bớt áp lực phải “dạy con thật hoàn hảo”, nhưng sự thật này vẫn khiến không ít người giật mình. Vậy công sức, hy sinh; kỳ vọng bấy lâu của cha mẹ liệu có đang đi vào ngõ cụt?
Di truyền hay cách nuôi dạy: Tương tác hai chiều mới là chìa khóa
Giáo sư Robert Plomin – Một nhà nghiên cứu tiên phong trong lĩnh vực tâm lý học di truyền – Sau hơn 50 năm làm việc cũng đi đến kết luận tương đồng: cách cha mẹ dạy con chỉ tác động hạn chế đến sự phát triển tính cách của trẻ.
Một khảo sát quốc tế trên 1.300 trẻ em ở 9 quốc gia cho thấy: chính hành vi tự nhiên của trẻ có thể ảnh hưởng ngược lại đến cách cha mẹ cư xử. Trẻ càng dễ cáu giận; nhạy cảm, cha mẹ càng có xu hướng kiểm soát, la mắng –Ttạo thành vòng lặp tiêu cực. Điều đó cho thấy: cha mẹ không chỉ là người “định hình” con cái, mà cũng đang được “định hình lại” bởi chính khí chất bẩm sinh của con.
Di truyền hay cách nuôi dạy: Gene không phải định mệnh
Khẳng định vai trò của di truyền không có nghĩa cha mẹ nên buông tay. Gene ảnh hưởng đến cấu trúc não bộ; từ đó tác động đến xu hướng hành vi như: mức độ hướng ngoại; khả năng kiểm soát cảm xúc; phản ứng với căng thẳng… Tuy nhiên, các gene này chỉ thực sự “kích hoạt” khi tương tác với môi trường sống – Điều được gọi là “tương tác gene – Môi trường”.
Ví dụ: một đứa trẻ có gene hướng nội sẽ cảm thấy áp lực trong môi trường ồn ào, đông đúc. Nhưng nếu được cha mẹ tạo không gian yên tĩnh; tôn trọng tính cách, trẻ vẫn có thể phát triển khỏe mạnh và tự tin. Điều này cho thấy: di truyền là điểm xuất phát; còn môi trường là yếu tố quyết định tốc độ và hướng đi.
Hiểu rõ ba yếu tố di truyền giúp nuôi dạy con đúng cách
Để nuôi con hiệu quả; thay vì tìm cách “thay đổi bản chất” con; cha mẹ nên học cách hiểu – Chấp nhận – Và điều chỉnh. Giáo sư Danielle đề xuất ba yếu tố di truyền chính cần quan sát:
Tính hướng ngoại
Trẻ năng động, hoạt bát cần môi trường nhiều tương tác; khen ngợi, hoạt động nhóm. Ngược lại, trẻ trầm tính cần không gian riêng; sự tôn trọng nét thu mình tự nhiên – Chứ không phải ép giao tiếp quá mức.
Tính cảm xúc
Trẻ dễ lo âu, hay giận dỗi cần được trang bị kỹ năng quản lý cảm xúc; giúp con gọi tên cảm xúc và điều tiết phản ứng. Trẻ “êm đềm” hơn lại cần cha mẹ tinh ý để không bỏ qua những cảm xúc lặng thầm.
Khả năng tự kiểm soát
Đây là yếu tố có thể rèn luyện được qua việc cha mẹ làm gương; thiết lập thói quen, và duy trì môi trường ổn định. Trẻ có gene kiên trì dễ đạt thành công hơn; nhưng nếu không rèn luyện; cũng có thể “thụt lùi”.
Di truyền hay cách nuôi dạy: Hành trình đồng hành thay vì ép buộc
Làm cha mẹ không phải là tạo ra một “sản phẩm hoàn hảo” theo mong muốn cá nhân. Mỗi đứa trẻ là một bản thể duy nhất – Có khí chất riêng; tốc độ phát triển riêng và nhu cầu riêng.
Thay vì tìm cách ép trẻ trở thành “con nhà người ta” hãy hỏi: Con mình thật sự là ai? Và: Làm thế nào để đồng hành cùng con một cách đúng đắn; thuận theo tự nhiên nhất có thể?
Nuôi dạy con là hành trình thấu hiểu –Chứ không phải kiểm soát
Di truyền hay cách nuôi dạy; cuối cùng không phải là hai yếu tố đối lập. Đó là hai mặt của một hành trình. Di truyền tạo nên “bản thiết kế” đầu tiên; nhưng chính tình yêu thương, sự kiên nhẫn và hiểu biết của cha mẹ mới là thứ giúp bản thiết kế ấy trở thành phiên bản tốt đẹp nhất.
Làm cha mẹ không cần phải hoàn hảo. Chỉ cần đủ tỉnh táo để hiểu con không giống bất kỳ ai; và đủ bao dung để chấp nhận hành trình nuôi con là hành trình học lại cách yêu thương – Từ đầu.
Nguồn: Phunutoday