Hà Nội: Bác sĩ Đoàn Dư Mạnh, Phó Giám đốc Trung tâm Tim mạch và Đột quỵ Quốc tế, Bệnh viện Đa khoa Phương Đông, cảnh báo cô đơn kéo dài đang kích hoạt hàng loạt bệnh nền nguy hiểm ở người cao tuổi Việt Nam.
- Hải Phòng nâng mức quà cho người có công và người cao tuổi
- Nhân viên ngân hàng ở Quảng Trị lừa đảo hơn 29 tỷ đồng của người dân
- Tội phạm giả bệnh tâm thần, chi tiền cho bác sĩ pháp y đi nghỉ dưỡng
Cụ bà 75 tuổi nhập viện với huyết áp 180/120 mmHg — không phải vì thiếu thuốc hay bỏ tái khám, mà vì các con định cư ở nước ngoài, bà gửi thân vào viện dưỡng lão, niềm an ủi duy nhất là cuộc gọi video vỏn vẹn vài phút cuối ngày. Trường hợp thứ hai là bà Hoa, 69 tuổi, sống giữa Hà Nội cùng con trai và hai cháu nội, nhưng cả nhà rời đi lúc 7h sáng, 8h tối mới về; bà dần im lặng để “dĩ hòa vi quý”, rồi mất ngủ triền miên, bỏ bữa, và khi được đưa đi khám thì bác sĩ kết luận trầm cảm thể nhẹ kèm suy nhược cơ thể nghiêm trọng.
Bác sĩ Mạnh xác định cả hai ca đều rơi vào hội chứng cô đơn kích hoạt bệnh — trạng thái tâm lý bất ổn kéo dài làm các chỉ số sinh học chuyển xấu, rồi chính sự chuyển xấu đó lại làm người bệnh thêm lo lắng, khép kín hơn. “Khi các chỉ số bất ổn, người già lại càng lo lắng, khiến bệnh nền chuyển biến xấu hơn”, ông phân tích.
Cơ chế sinh học đằng sau vòng xoáy này đã được xác lập rõ. Cô đơn kéo dài khiến não bộ liên tục kích thích bài tiết cortisol — hormone căng thẳng — gây tăng huyết áp, thúc đẩy xơ vữa động mạch và tăng nguy cơ rối loạn nhịp tim. Nghiên cứu của Hội Tim mạch Mỹ (AHA) cho thấy cô lập xã hội làm tăng nguy cơ mắc bệnh mạch vành 29% và nguy cơ đột quỵ 32%.
Tổn thất không dừng ở hệ tim mạch. Người già sống cô đơn suy giảm trí nhớ và mất khả năng nhận thức nhanh hơn hẳn những người có đời sống xã hội phong phú, trong khi cô đơn còn châm ngòi các phản ứng viêm, bào mòn hệ miễn dịch và mở đường cho nhiều bệnh khác. Báo cáo của Viện Hàn lâm Khoa học, Kỹ thuật và Y học Quốc gia Mỹ (NASEM) xếp tác hại của cô đơn ngang với hút thuốc lá và béo phì, đồng thời chỉ ra người cao tuổi sống cô lập đối mặt nguy cơ sa sút trí tuệ (Alzheimer) cao hơn khoảng 50%.
Tiến sĩ Cao Trần Thành Trung, Giám đốc điều hành Trung tâm tham vấn và trị liệu tâm lý Lumos, chỉ ra điểm khác biệt then chốt: người già không chỉ cảm thấy không được thấu hiểu như người trẻ, mà còn cảm thấy mình đang bị tách khỏi đời sống xung quanh. Từ đó, họ cho rằng bản thân không còn vai trò, thu mình lại, ngại giao tiếp, buông lơi việc chăm sóc sức khỏe và đánh mất ý nghĩa sống.
Khoảng trống đó còn dẫn đến một hệ quả khác: người già mất phương hướng khi đổ bệnh, trở thành đối tượng của các hội nhóm lừa đảo, thực phẩm chức năng giả và “thần y” rởm trên mạng xã hội. Khảo sát năm 2023 của Viện Dinh dưỡng và Y học Dự phòng ghi nhận 47% người cao tuổi ở nông thôn dùng thuốc xương khớp truyền miệng không rõ nguồn gốc, tăng 15% chỉ sau ba năm; trong khi nghiên cứu của Viện Chính sách và Quản lý Y tế cho thấy 68% người dùng thảo dược tin rằng “tự nhiên thì không có tác dụng phụ”.
Nguy hiểm hơn, sống một mình có thể cướp đi cơ hội cứu chữa vào phút quyết định. “Không ai nhắc các cụ uống thuốc, không ai biết cụ bỏ bữa hay trở nặng. Nhiều ca đột quỵ, nhồi máu cơ tim hoặc té ngã trong nhà tắm kết thúc bi kịch chỉ vì con cái phát hiện muộn”, bác sĩ Mạnh nói.
Để phá vòng xoáy này, các chuyên gia xác định gia đình phải can thiệp đồng thời trên ba mặt trận: y tế, tâm lý và xã hội. Cụ thể là đưa người cao tuổi đi khám bài bản, duy trì các cuộc trò chuyện đều đặn và kết nối họ với câu lạc bộ người cao tuổi hoặc sinh hoạt cộng đồng phù hợp; khi xuất hiện dấu hiệu trầm cảm, lo âu nặng, ý nghĩ muốn chết, bỏ ăn hoặc thu mình quá mức, cần đến ngay bác sĩ hoặc chuyên gia tâm lý. “Cô đơn như sát thủ thầm lặng, kích hoạt hàng loạt bệnh nền nguy hiểm và đẩy họ vào những vòng xoáy suy sụp cả thể xác lẫn tinh thần”, bác sĩ Mạnh cảnh báo.
Bùi Hà (tổng hợp)