Kim cương đến tay người mua phải đi qua chuỗi cung ứng kéo dài nhiều quốc gia, tạo ra nhiều điểm mà đá giả, đá sai nguồn gốc hoặc đá đi kèm giấy tờ gian lận có thể len lỏi vào.
- Ngủ trưa ở trẻ em và những giá trị thực tế đối với sự phát triển
- Bố trùm lừa đảo Mr Pips bị chiếm đoạt hơn 2,5 tỷ khi lo “chạy” bệnh án cho con
- Từ cấm chung đến quy định cụ thể về tiết lộ giới tính thai nhi
Bài viết được đăng sau khi ông Đặng Ngọc Thảo — nguyên Giám đốc Công ty giám định P-Lab — bị bắt trong vụ buôn lậu kim cương xuyên quốc gia, và Chủ tịch PNJ lên tiếng xin lỗi cổ đông về các tác động phát sinh. Hai sự kiện đó đặt ra câu hỏi: một viên kim cương đi qua những khâu nào, và gian lận có thể xảy ra ở đâu?
Chuỗi cung ứng kim cương được chia làm hai nhánh: đá thô từ mỏ ra thị trường và đá qua chế tác đến người mua. Theo dữ liệu của cơ chế chứng nhận quốc tế Tiến trình Kimberley, Nga dẫn đầu khai thác đá thô với 37,3 triệu carat trong năm 2024, chiếm 32% sản lượng toàn cầu; Botswana theo sát ở vị trí thứ hai với 28,2 triệu carat — chỉ riêng hai nước này đã vượt quá một nửa sản lượng thế giới.
Đá thô sau khi khai thác được mua bán qua các trung tâm trung chuyển ở Dubai (UAE), Antwerp (Bỉ) và Hong Kong (Trung Quốc). Đáng chú ý, UAE đang là điểm tái xuất đá thô lớn nhất thế giới trong năm 2024 với 85,7 triệu carat, trị giá 9,83 tỷ USD.
Trên nhánh chế tác, 90% hoạt động cắt và đánh bóng kim cương toàn cầu diễn ra tại thành phố Surat, bang Gujarat, Ấn Độ. Thành phẩm từ Surat tiếp tục được chuyển đến Antwerp, Hong Kong và chợ Thủy Bối tại Thâm Quyến (Trung Quốc) trước khi phân phối đến thị trường đích. Nhánh này rất nhạy cảm với địa chính trị: khi Mỹ và nhóm G7 áp lệnh trừng phạt lên kim cương Nga — nguồn nguyên liệu chủ chốt của Surat — nhiều nhà xưởng đã phải đóng cửa, thợ gia công mất việc hàng loạt.
Điểm tham chiếu giá được ngành sử dụng phổ biến là Bảng Rapaport (Rapaport Price List), phát hành từ năm 1978 bởi Tập đoàn Rapaport (Mỹ), cập nhật mỗi tối thứ Năm theo giờ New York và phân phối cho giới trong ngành qua sàn RapNet. Tuy nhiên, bảng này không phản ánh giá giao dịch thực tế — theo chính Rapaport, đây là mức giá chào hàng cao và có thể vượt xa giá mua bán thực; dân buôn thường mua với chiết khấu 20-40% thấp hơn mức niêm yết.
Các tay buôn lớn cũng không mua từng viên mà mua theo lô — và chính lối mua bán theo lô này tạo ra kẽ hở đáng kể. Khi trộn nhiều viên vào cùng một lô, giá bình quân từng viên bị kéo xuống, việc soi xét từng viên trở nên khó khăn hơn và lô hàng trở thành nơi lý tưởng để giấu kim cương nhân tạo, đá đã qua xử lý hoặc đá đi kèm giấy chứng nhận giả mạo. Đá càng nhỏ li ti càng dễ trà trộn, vì kiểm tra thủ công từng viên gần như không khả thi.
Viện Ngọc học Hoa Kỳ (GIA) đã ghi nhận các trường hợp đá bị mài lại để xóa mã khắc laser cũ nhằm che nguồn gốc thật; hoặc đá nhân tạo bị khắc trộm số báo cáo của một viên kim cương tự nhiên rồi mang đi cấp giấy mới để bán như đá thật. Những thủ đoạn này có thể xảy ra ở bất kỳ điểm nào trong chuỗi — từ khâu gia công, trung chuyển cho đến kiểm định cuối — khiến trách nhiệm phòng ngừa không thể chỉ đặt ở một mắt xích.
Nguyễn Lan (tổng hợp)