Bộ trưởng Tài chính Mỹ Scott Bessent công bố loạt biện pháp trừng phạt mới nhằm gây sức ép lên Iran, đồng thời cảnh báo các nước tiếp tục giao thương với Tehran có thể bị loại khỏi hệ thống đồng đô la.
- Người đàn ông 62 tuổi hầu tòa trong vụ án giết người
- Trump tính đưa Hormuz vào chủ quyền Mỹ
- Từ ngày nhập học đến lễ tốt nghiệp của nữ sinh chuyên Toán
Phát biểu tại cuộc họp báo ở Washington ngày 24/8 (rạng sáng 25/8 giờ Hà Nội), ông Bessent cho biết Bộ Tài chính Mỹ khởi động “Operation Economic Outcast” (Chiến dịch Kinh tế Ruồng bỏ), tập trung vào 5 lĩnh vực quan trọng của Iran gồm tài sản kỹ thuật số, công nghệ, vàng, hàng không và vận tải biển.
Cùng ngày, Văn phòng Kiểm soát Tài sản Nước ngoài (OFAC) thuộc Bộ Tài chính Mỹ áp lệnh trừng phạt hơn 60 thực thể, cá nhân và tàu thuyền bị cáo buộc hỗ trợ Iran tiếp cận công nghệ hạt nhân, tên lửa, tiến hành hoạt động mạng hoặc tạo nguồn thu từ dầu mỏ.
Ông Bessent nói mục tiêu của chiến dịch là “cắt đứt mọi huyết mạch kinh tế nuôi sống chế độ này cho tới khi Tehran hoàn toàn đơn độc”. Ông đồng thời kêu gọi binh sĩ Iran suy nghĩ về việc lương có thể bị chậm trả cũng như vai trò của các chỉ huy.
Động thái mới được đưa ra trong bối cảnh xung đột quân sự Mỹ – Iran đã bước sang tháng thứ sáu, trong khi chưa xuất hiện dấu hiệu hạ nhiệt rõ rệt.
Washington tìm cách cô lập mạng lưới thương mại của Tehran
Chính quyền Tổng thống Donald Trump mô tả chiến dịch mới như một cuộc “đổ bộ kinh tế”, ví với trận D-Day trong Thế chiến II. Động thái được công bố sau khi thời hạn 60 ngày đàm phán hòa bình với Tehran kết thúc tuần trước mà không tạo ra đột phá.
Tuy nhiên, Washington lần này không triển khai biện pháp một cách bất ngờ. Mỹ cho các nước một khoảng thời gian để điều chỉnh quan hệ với Iran trước khi có thể phải đối mặt với các lệnh trừng phạt thứ cấp.
Theo dữ liệu của Ngân hàng Thế giới, Iran xuất khẩu hàng hóa tới 147 quốc gia và nhập khẩu từ 114 nước. Con số này cho thấy mạng lưới thương mại của Tehran có phạm vi rộng, thay vì chỉ phụ thuộc vào một số đối tác chủ chốt.
Trong số các mục tiêu bị Mỹ trừng phạt ngày 24/8, có 21 trường hợp, tương đương hơn một phần ba, đặt trụ sở tại Trung Quốc. Đây cũng là quốc gia mua dầu lớn nhất của Iran trong nhiều năm, dù Bắc Kinh cũng chịu sức ép từ các biện pháp trừng phạt quốc tế.
Ông Bessent cho biết Tổng thống Trump đã trực tiếp điện đàm với nhiều lãnh đạo thế giới cuối tuần qua, đưa ra “những yêu cầu cụ thể” về việc chấm dứt giao dịch với Tehran. Mỗi nước được Washington đưa ra thời hạn tuân thủ riêng.
Dù vậy, Bộ trưởng Tài chính Mỹ không tiết lộ danh tính các nước hay thời hạn cụ thể, cho rằng Washington muốn ưu tiên “ngoại giao thầm lặng” thay vì công khai gây sức ép.
Phản ứng từ Tehran cho thấy Iran chưa có ý định nhượng bộ trước sức ép mới. Chủ tịch Quốc hội kiêm trưởng đoàn đàm phán Iran Mohammad Bagher Ghalibaf viết trên mạng xã hội X trước cuộc họp báo của ông Bessent rằng Mỹ “không ở vị thế kinh tế đủ mạnh” để tiếp tục ngăn cản các nước khác duy trì quan hệ với Iran.
Ông Ghalibaf cho rằng những đối tác thương mại của Tehran không quan tâm tới lời đe dọa từ Washington. Bộ trưởng Kinh tế Iran Ali Madanizadeh cũng đáp trả rằng Mỹ “sẽ lại thất bại như những lần trước”.
Tuy nhiên, lập trường này có phần trái ngược với phát biểu của chính ông Ghalibaf trong cuộc gặp các doanh nhân Iran và Iraq tại Baghdad tuần trước. Khi đó, ông thừa nhận nếu thiếu tăng trưởng kinh tế và dòng tiền lưu thông, đất nước “sẽ không thể trụ vững”, bất kể sở hữu sức mạnh quân sự đến đâu.
Vì vậy, hiệu quả thực sự của “Chiến dịch Kinh tế Ruồng bỏ” sẽ phụ thuộc nhiều vào phản ứng của các đối tác thương mại Iran, đặc biệt những nước có quan hệ kinh tế lớn với Tehran. Khi Washington và Tehran đều khẳng định đang chiếm ưu thế, các quốc gia đứng giữa mới là bên có thể quyết định sức ép kinh tế của Mỹ có thực sự phát huy tác dụng hay không.
Nguyễn Lan (tổng hợp)