AI đang thay đổi sâu cách các tòa soạn làm báo, nhưng thực tế cho thấy công nghệ này chủ yếu hỗ trợ xử lý dữ liệu, thay vì trực tiếp viết và biên tập nội dung.
- Ném bạn gái còn sống xuống sông, người đàn ông bị truy tố
- Truy tố Chủ tịch Thiên Minh Đức, lộ khoảng trống quản lý quỹ xăng dầu
- Drone xâm nhập, 56 chuyến bay tại Tân Sơn Nhất bị ảnh hưởng
Ngày 14/8, tại Diễn đàn AI do Hiệp hội Các nhà xuất bản tin tức thế giới (WAN-IFRA) tổ chức ở Hà Nội, ông Kah Whye Lee, Giám đốc khu vực châu Á của WAN-IFRA, nhận định AI từng bị xem là trào lưu nhất thời nhưng nay đã trở thành công nghệ được các tòa soạn đầu tư nghiêm túc. Điều này buộc ngành báo chí phải đánh giá lại cách sản xuất, phân phối và kiếm tiền từ nội dung.
Chủ tịch Hội Nhà báo Việt Nam Lê Quốc Minh dẫn chứng 8 tác phẩm sử dụng AI từng dự giải Pulitzer 2026, trong đó 5 tác phẩm đoạt giải. Theo ông, đây là minh chứng cho việc AI trong báo chí “đã trở nên rất thông thường”.
Theo thống kê của Nieman Lab, dựa trên dữ liệu chính thức từ ban tổ chức Pulitzer, 8 tác phẩm gồm 5 giải chính thức và 3 tác phẩm lọt vào chung khảo là con số kỷ lục kể từ khi giải này yêu cầu công khai việc sử dụng AI từ năm 2024.
Tuy nhiên, cách các tòa soạn sử dụng AI lại khác xa hình dung phổ biến về công nghệ “viết báo thay nhà báo”. The Wall Street Journal xây dựng công cụ AI nội bộ để tóm tắt hàng nghìn tài liệu công khai về lũ lụt tại Texas. Hãng tin AP sử dụng AI rà soát hàng chục nghìn tài liệu rò rỉ liên quan công nghệ giám sát của Trung Quốc. New York Times dùng GPT-5 để đối chiếu lại việc phân loại thủ công hơn 10.000 hồ sơ vụ án tiền số.
Bà Marjorie Miller, người phụ trách giải Pulitzer, cho biết báo chí ngày càng hiểu rõ AI phù hợp với việc thu thập và phân tích dữ liệu, nhưng không phù hợp khi viết và biên tập các bài dự giải.
AI đang thay đổi quy trình làm báo
Bức tranh rộng hơn được thể hiện trong báo cáo World Press Trends Outlook 2025/2026 của WAN-IFRA, khảo sát 172 lãnh đạo truyền thông tại 66 quốc gia. Chỉ 30,7% tòa soạn tự đánh giá mức ứng dụng AI ở giai đoạn “tinh vi/nâng cao”, trong khi 46,2% thừa nhận vẫn ở giai đoạn “sơ khai”.
AI hiện được ứng dụng mạnh nhất trong khâu vận hành tòa soạn, trong khi các lĩnh vực như kiếm tiền và tương tác với độc giả vẫn còn nhiều dư địa phát triển.
Khoảng cách giữa hình ảnh AI “viết báo thay nhà báo” và thực tế ứng dụng cho thấy giá trị nổi bật của công nghệ này nằm ở khả năng xử lý dữ liệu lớn. Nhiều công cụ được sử dụng trong các tác phẩm đoạt Pulitzer thậm chí không phải AI tạo sinh mà là những mô hình học máy đời cũ, chuyên xử lý lượng tài liệu khổng lồ.
Điều này đặc biệt quan trọng với báo chí điều tra, nơi nhà báo phải sàng lọc hàng nghìn, thậm chí hàng trăm nghìn tài liệu trước khi tìm ra thông tin có giá trị. AI có thể rút ngắn đáng kể công đoạn này, nhưng việc xác minh, đặt vấn đề và đưa ra quyết định biên tập vẫn cần con người.
Tại diễn đàn ở Hà Nội, Giám đốc Công nghệ SCMP Jun Zhang cảnh báo nếu báo chí không đảo ngược xu hướng độc giả trẻ rời bỏ website, nhiều tờ báo có thể biến mất trong vài năm tới.
Đây cũng là lý do AI đang được nhiều tòa soạn châu Á, từ SCMP, The Straits Times đến VnExpress, sử dụng cho nhiều mục đích hơn việc viết nội dung. Công nghệ này được đưa vào quá trình tìm kiếm, phân phối trên mạng xã hội và phát triển sản phẩm nhanh bằng “Vibe Coding”.
AI vì thế đang làm thay đổi cách báo chí vận hành, nhưng chưa cho thấy khả năng thay thế nhà báo trong những công đoạn đòi hỏi phán đoán, kiểm chứng và trách nhiệm nghề nghiệp.
Ninh Lý ( tổng hợp)